Posted in კინემატოგრაფია, კულტურა

ტაქსის მძღოლი – ადამიანი რკინის კუბოში 

“კოლეჯში სწავლამდე კინოსთან შეხება არ მქონია. სეკულარულსა და რელიგიურ ცხოვრებას შორის ნაკლებად იყო კავშირი, კინოში არ დავდიოდი, სიტუაციიდან გამომდინარე; უაღრესად რელიგიურ საზოგადოებაში ვიზრდებოდი.    

ჩვენს უბანში ახლოს ძველი კინოთეატრი იყო, სადაც ბერგმანის ფილმებს აჩვენებდნენ, იქ ვნახე პირველად “მარწყვის მდელო”. ჩემთვის ახლობელი იყო, სემინარიის თემებთან მსგავსებას ვხედავდი. ასევე აჩვენებდნენ 60-იანი წლების ევროპულ ფილმებს, ტრიუფოს, ბრესონის, ანტონიონის და სხვათა ფილმებს. კინოს ისტორიაში ყველაზე ინტელექტუალური და ამაღელევებელი პერიოდი იდგა.    

აქ ნელ-ნელა ვიწყებ ფიქრს იმაზე, რომ მსურს ვწერო კინოს შესახებ. ფილმის შექმნა საჩემო საქმე არ იყო. ბევრი ფილმი არ მქონდა ნანახი და გადავწყვიტე მენახა. წავედი ნიუ იორკში. იქ შევხვდი ჩემს მენტორს პოლინ კაელს, რომელმაც გამიწია რეკომენდაცია და ერთ-ერთი გაზეთისთვის კინოზე წერა დავიწყე.   

“ქრისტეს უკანასკნელი ცდუნება” – მარტინ სკორსეზე, პოლ შრეიდერი (1988)

 

1969 წლის მარტი გადამწყვეტი აღმოჩნდა ჩემს ცხოვრებაში. ვნახე რობერტ ბრესონის “ჯიბის ქურდი”, სადაც ორი ისეთი სცენა იყო, რამაც ჩემი ცხოვრება განსაზღვრა. პირველმა სცენამ ჰარმონიაში მოაქცია ჩემი სულიერი სამყარო და კინო სამყარო, ჩემი რელიგიური წარსული და მომავალი, ხოლო მეორე სცენა დამეხმარა იმის გათვითცნობიერებაში, რომ ფილმის შექმნა შემეძლო.  

ამ შემთხვევიდან სამი წლის შემდეგ დაიწერა “ტაქსის მძღოლი”.   

ნიუ იორკში ჩასვლის შემდეგ საკმაოდ რთული პერიოდი გამოვიარე, არ მქონდა შემოსავალი, დავდიოდი ბარებში, მეძინა პორნო კინოთეატრებში, განმივითარდა კუჭის წყლული, რის გამოც დიდხანს ვიწექი საავადმყოფოში; 

“სწორედ მკურნალობის პერიოდში დაფიქრდა ტაქსის მეტაფორაზე: “აი, სწორედ ეს ვიყავი: ადამიანი რკინის ყუთში, კუბოში, რომელიც დაბორიალობს ქალაქში, სრულიად მარტო”.”

 დიახ, ეს ტიპი მე ვარ, ყვითელ ყუთში დამწყვდეული, სრულიად მარტო, რომელიც რაც დრო გადის, უფრო და უფრო ბრაზდება. 

მე ვიგრძენი, რომ თუ ამ ბიჭის შესახებ არ დავწერდი, მაშინ თავად გადავიქცეოდი ამ ბიჭად.  

სცენარს ვუყურებდი, როგორც თვითერაპიას და არა როგორც წარმატებას.  

დავიწყე წერა, რასაკვირველია უცებ არ გამოვიდა, მაგრამ საბოლოოდ გამოვიდა. გაყიდვას არ ვაპირებდი, აგენტს დავუტოვე და  დავბრუნდი ლოს ანჟელესში, სადაც დავწერე სცენარი იაპონელ განგსტერებზე, რომელიც გაიყიდა (The Yakuza – 1974). 

სწორედ, ამ პერიოდში ინტერვიუ ჩავწერე ბრაიან დე პალმასთან, რომლის შესახებ სტატიას ვწერდი და ვუთხარი, სცენარი დავწერე მეთქი. გაეცინა, თუმცა დამთანხმდა რომ წაიკითხავდა. წაიკითხა კიდეც და მითხრა, ეს საჩემო სცენარი არ არისო და გადასცა სკორსეზეს. ასე გადაწყდა ტაქსის მძღოლის ბედი.   

ფილმში ძალიან ბევრი საუბრები იყო მარტოობის შესახებ, მარტინს ვუთხარი რომ ამოგვეღო, რადგან ტაქსის დიდი სალონი, სადაც ეს ტიპია გაჭედილი, ისედაც მეტყველებს მარტოობაზე.  

პოლ შრეიდერი, მარტინ სკორსეზე და რობერტ დე ნირო

რაც შეეხება ზოგადად სცენარის წერას, წერა და რეჟისურა განსხვავდება ერთმანეთისგან, პერსონაჟები, დიალოგები, ამბის თხრობა, ვიზუალური ენა – ბევრი ნიუანსია. 

სტუდენტებს ყოველთვის ვეუბნები, არ მინდა 10 კარგი მწერალი, მე მინდა 10 კარგი პრობლემა. თუ ამბავი ვითარდება და ამის მოყოლა შეგიძლია 45 წუთის განმავლობაში, ისე რომ არავინ მოიწყინოს, შენ უკვე გაქვს ფილმი. როდესაც ყვებით, თვალით კონტაქტი მნიშვნელოვანია, რადგან ადვილად მივხვდები, როდის გკარგავ და შევეცდები შენს დაბრუნებას. 

საჭირო დროს უკვე მთლიანი ამბავი მაქვს თავში და ზუსტად ვიცი, რა მექნება სცენარის მე-17 გვერდზე. მოყოლისას ასევე ხვდები, რომ თხრობა აღარ არის საჭირო და სცენარი თავად გეუბნება, დამწერეო. 

ამერიკელი ჟიგოლოს გადასაღებ მოედანზე – პოლ შრეიდერი და რიჩარდ გირი.

ლიტერატორის შეკითხვა: რას გვეტყვით თქვენი ბოლო ფილმის “First Reformed”-ის  შესახებ? 

დაახლოებით 3-4 წლის წინ ვნახე პაველ პავლიკოვსკის “იდა”. როდესაც ფილმის შემდეგ სახლში ვბრუნდებოდი, გზაში ვფიქრობდი, მალე 70 წლის ვხდები და უკვე დროა ეს ფილმი გადავიღო, მერე რა რომ აქამდე არ მინდოდა ამის გადაღება. 

ფილმი წიგნს არ შეადაროთ. 

ყველა დროის ჩემთვის საინტერესო ფილმიდან ავიღე მცირე ნაწილები. 

მთავარი გმირი ჯორჯ ბერნანოსის ნაწარმოებიდან “მღვდლის დღიური”. 

ასევე ბერგმანის ფილმიდან. 

ბოლო სცენა კარლ დრეიერის ფილმიდან. 

ტარკოვსკის მსხვერპლშეწირვიდან…

და შემდეგ ეს ყველაფერი ავურ-დავურიე ტაქსის მძღოლის სტილში.” 

 

 

——–
აღსანიშნავია, რომ ფილმისთვის “პირველი რეფორმირებული ეკლესია” პოლ შრეიდერმა მიიღო ოსკარის ნომინაცია საუკეთესო სცენარისთვის და ამერიკის კინო ინსტიტუტმა 2018 წლის 10 საუკეთესო ფილმის სიაში შეიტანა.  

ინტერვიუ/მასტერკლასი ჩავწერე პოლ შრეიდერთან შეხვედრაზე, BIAFF-ის ფარგლებში. 

ქშიშტოფ ზანუსთან და პოლ შრეიდერთან ერთად / ბათუმი / 2019
Posted in კულტურა, ჩემი ჩანახატები

ტაქსის მძღოლი 18+

– გამარჯობა

– გაგიმარჯოს

– დიდ დიღომში რამდენად წამიყვანთ?

– 10 ლარად

– რვად?

– კარგი, 9 იყოს

სუფთა და გაღუღუნებულ წითელ ტაქსში ვჯდები, მძღოლი ისეთი გაბარიტების იყო, ჭერს თავს ურტყამდა.

– ახლა გარეთ -2 გრადუსია, დიდ დიღომში ალბათ -3 ან -4 მაინც იქნება.

– უფ, კი, როგორ არა!

– აქ მუშაობთ თქვენ?

ისევ +18 სპექტაკლის შთაბეჭდილებების ქვეშ ვიყავი და მოკლედ მოვჭერი: “დიახ, აქ ვმუშაობ”

პაუზა

– თუ საიდუმლო არ არის, რაზე მუშაობთ? – მორიდებით მკითხა მძღოლმა და გულმა მიგრძნო მინიმუმ 1 დიპლომიან ტაქსის მძღოლს ვესაუბრებოდი.

– თარჯიმანი ვარ

– ძალიან კარგი

აქ გამახსენდა, რა კარგად თარგმნიდა დათო გაბუნია სპექტაკლს, ალბათ უფრო კარგად ვიდრე წერდა და ალბათ იმაზე უფრო კარგად ვიდრე, რომელიმე პოლიტიკოსის ან კუტუნიოს თარჯიმანი გადათარგმნიდა – ზუსტად და სწორად.

– რა ენის თარჯიმანი ბრძანდებით?

– ინგლისურის

– მე ჩემს შვილს ვასწავლი ინგლისურს, მერე შემრცხვა, რომ არ ვიცოდი და მეც დავიწყე სწავლა, ჩემს ცოლთან ერთად.

– ძალიან კარგი (ისევ ვმეორდები გიგი დედალამაზიშვილივით)

– ამას წინათ, ორი მასწავლებელი დამემგზავრა, აი, უცხოეთიდან რომ ჩამოიყვანეს ისინი

– აჰა

– რა მაგარი იყო იცი (იცინის) ისინი ქართულად მელაპარაკებოდნენ, მე ინგლისურად, სამივე ვამტვრევდით.

– ვაააჰ, ვამბობ და გულში ვფიქრობ, რა მაგარია ინგლისურის მცოდნე ტაქსის მძღოლი (მაგრამ რად გინდა, მაინც ყველა ისე უყურებს ტაქსის მძღოლობას, როგორც დროებით სამუშაოს)

– სკულტე კარგია? – მეკითხება მძღოლი, სკულტე მაქვს, თავის აუდიოკასეტებით

– კი, საკმაოდ ნორმალურია თქვენთვის, კარგი და მარტივია დამწყებთათვის.

– კასეტები გავაციფრულე, ახლა მანქანაში ხმის გამაძლიერებელს ვიყიდი და აქ მოვუსმენ ხოლმე

ჩემს გაოცებას საზღვარი არ აქვს, მაგრამ რომ დავფიქრდეთ, განა რა არის საოცარი ამაში, ინგლისურს სწავლობს, დარწმუნებული ვარ კბილებსაც იკეთებს. (აი, რა შუაშია?)

– ამას წინათ, ასეთი რამ შემემთხვა, ჩემთვის ვიდექი სვეტაფორთან, უკანა სარკეში ვხედავ, რომ ორი ქალბატონი, გააჩერებს ერთ ტაქსს, მეორე ტაქსს, მესამე ტაქსს, ყველა მიდის, ვიფიქრე რა ხდება, მივედი, თურმე ტურისტები იყვნენ ისრაელიდან და ერთი სიტყვა არ იცოდნენ ქართულად.

– ჯობია აქეთ ჩაუხვიოთ, შუქნიშნებს მაინც ავცდებით.

– ჰო, მართალი ხართ, შევყევი ლაპარაკს, სანაპიროთი ჯობია.

– კი, ნამდვილად

– ხოდა, მეკითხებიან ეს ქალები, OLD SHOP, OLD SHOP, ვიფიქრე ახლა, OLD ძველია, SHOP -მაღაზია, ხოდა ეგრევე მივხვდი რა, რო მშრალ ხიდზე უნდოდათ წასვლა, ეგ არ არის OLD? ხო ეგ არის? –  მეკითხება მძღოლი, სიცილით

– კარგად მიხვედრილხართ.

– ჰოდა, აი ასე მივიყვანე მშრალ ხიდზე, ასეთი კურიოზებიც ხდება ხოლმე, მაშ.

– ისე, სამხედრო ვარ, 16 წელი ვმსახურობდი და ახლა ტაქსის მძღოლი ვარ, ხოდა ინგლისურს ვსწავლობ ახლა, სულ ტაქსის მძღოლი ხომ არ ვიქნები.

ამასობაში სახლსაც მივუახლოვდით.

– აქ ხელმარცხნივ გამიჩერეთ თუ შეიძლება, ვეუბნები და 10 ლარიანს ვაწვდი

– ახლავე

– იყოს ხურდა არ მინდა

– ჰაჰაჰ, მადლობა და ისე, რომ იცოდე, საიდანაც წამოგიყვანე იქიდან აქამდე 15–20 კილომეტრია, მეუბნება მძღოლი.

– კი, ვიცი, მადლობა . . . ყოველდღე მანქანით დავდივარ

– აჰაჰ, კარგით, კარგად ბრძანდებოდეთ და მიდის.

P.S. არადა არ ვიყავი სამსახურში, მე რუსთაველზე არ ვმუშაობ, რუსთაველის თეატრის ექსპერიმენტულ  სცენაზე, 18+ სპექტაკლზე ვიყავი, სადაც ვნახე კოცნები, ლიფიანი ძუძუები, ნიფხვიანი და უნიფხვო ჭუჭუები და. და რა, ა, ჰო, აკაპელა შესრულებული FEELINGS