წავიდეთ კინოში!

ადრეული ბავშვობიდან კინოთეატრი “გაზაფხული”, ბილეთების გრძელი და მოსაბეზრებელი რიგი მახსოვს. შემდეგ იყო რთული წლები, როდესაც მძაფრსიუჟეტიან ფილმებს არა ეკრანზე, არამედ რეალურ დროში და სივრცეში ვუცქერდით მთელი ქვეყანა. მეტიც, ფილმში ვმონაწილეობდით.  ხანგრძლივი წყვეტის შემდეგ, 1990 წელს, იმ პერიოდისთვის ზედგამოჭრილ ფილმზე წამიყვანა მამამ, კინოთეატრში “საქართველო” სერჯიო ლეონეს “ერთხელ ამერიკაში” ვნახეთ.

მას შემდეგ კინოთეატრებმა ნელ-ნელა გამოცოცხლება დაიწყეს და აი, 1997 წელს კინოპრემიერაზეც მოვხვდი. ტიტანიკი გადიოდა. სამეგრელოდან დეიდა იყო სტუმრად ჩამოსული, რუსთაველზე ვსეირნობდით და მე, დედა და დეიდა ფილმის სანახავად შევედით. ბილეთი ტიტანიკზე 3 ლარი ღირდა. 🙂

ესეც ჩემი შენახული ბილეთი <3

ესეც ჩემი შენახული ბილეთი ❤

არ მახსოვს რა ფილმებს ვუყურებდი კინოთეატრ გაზაფხულში, მაგრამ ჩემს ვიზუალურ მეხსიერებაზე ყველაზე ეფექტური ანაბეჭდი სწორედ ამ ორმა ფილმმა დატოვა.

სახლის პირობებში ფილმის ნახვა მაშინაც შეიძლებოდა და ახლა მითუმეტეს, ყველა ფორმის და ზომის მოწყობილობით შეგიძლიათ გადმოიწეროთ ფილმი ან ონლაინ რეჟიმში ნახოთ, კეთილსინდისერად, თუ არაკეთილსინდისიერად. თუმცა ის შთაბეჭდილება, ემოცია, მეხსიერების ანაბეჭდები, ხარისხი, რაც კინოეკრანზე ნანახ ფილმს მოაქვს, ვერაფერს შეედრება. შეუცვლელია.

დიდ ეკრანზე ფილმის ნახვის სიამოვნების პარალელურად, ფილმის მთავარი შემოსავალი სწორედ კინოთეატრებიდან მიღებული შემოსავლებია. შეიძლება ვთქვათ ლომის წილი შეაქვს ფილმის შემოსავალში. ამგვარად, დიდი ჭკუის დატანება არ უნდა იმას, რომ ადგილობრივი, ეროვნული კინოპროდუქტის განვითარებისთვის და ზოგადად კინოთეატრების ნორმალური ფუნქციონირებისათვის და მასობრივი ხელმისაწვდომობისთვის საჭიროა:

1) საგადასახადო შეღავათები კინოთეატრებისთვის

2) რაც შეიძლება მეტი კინოთეატრი, მინიმუმ ქვეყნის რამდენიმე ქალაქში.

3) ბილეთის ხელმისაწვდომი/დაბალი ფასი

4) ახალი ფილმების დროულად მოწოდება.

5) ჟანრების მრავალფეროვნება

6) სივრცე საავტორო კინოსთვის

7)  მეკობრე (პირატული ფილმების) ვებგვერდების კონტროლი/შეზღუდვა

8) ფილმების ხარისხიანად გახმოვანება ქართულ ენაზე

თბილისში ორი კინოთეატრი ფუნქციონირებს.  გაურკვეველია კინო საქართველოს ბედი, რომელიც ფუნქციონირებდა და შედარებით შეღავათიან ფასად ჰქონდათ ბილეთები.  გვაქვს ასევე კინოს სახლი, რომელსაც საავტორო/დამოუკიდებელი კინოს მოყვარულები ვსტუმრობთ ხოლმე.

კინოთეატრი რუსთაველიც და ამირანიც, ორივე კინოთეატრი მოგებაზე ორიენტირებული დაწესებულებაა, ამიტომ საავტორო, დამოუკიდებელ, არამასობრივ კინოს მხოლოდ ფესტივალებზე მასპინძლობს ხოლმე.

ფესტივალები კინოკულტურის განვითარების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ნაწილია. მაგალითად, შარშან, თბილისის საერთაშორისო კინოფესტივალზე მხოლოდ რამდენიმე ფილმის ნახვა მოვახერხე. ბილეთები არ იყო. ფილმები მხოლოდ რამდენიმე დარბაზში განაწილდა და რასაკვირველია საკმარისი არ იყო. ფესტივალის დროს ბილეთი 2 ლარი ღირს, ჩვეულებრივი კინოსეანსის დროს 11-12 ლარი. თავად განსაჯეთ.

ამგვარად, კინოთეატრების გარდა, ფესტივალის ორგანიზატორებს უწევთ მოიძიონ საკონფერენციო დარბაზები, სადაც მაყურებლები პროექტორის საშუალებით უყურებენ ფილმებს.

მაგალითად, CineDoc Tbilisi – დოკუმენტური ფილმების ფესტივალი , რომელიც ახლა, 15 სექტემბერს იწყება, ამირანის და რუსთაველის გარდა, კინოჩვენებები გოეთეს ინსტიტუტშიც იქნება თავისუფალი დასწრებით.

იგივე მდგომარეობაა, საავტორო კინოს ბათუმის საერთაშორისო ფესტივალზეც, ძირითად სეანსებს ბათუმის ერთადერთი კინოთეატრი “აპოლო”, ხოლო პარალელურ საფესტივალო ჩვენებებს სხვადასხვა სასტუმროს საკონფერენციო დარბაზი მასპინძლობს; მაგალითად, წლევანდელი ბიაფის აქტიური მხარდამჭერი იყო Batumi Divani Suites , ასევე სასტუმრო “რჩეული ვილა” , გარდა ამისა კინოჩვენებები იყო ერას მოედანზეც, დიდ ეკრანზე.

ბათუმის კინოფესტივალი, სხვა ფესტივალებთან შედარებით გამოირჩევა საჩვენებელი ადგილების სიმრავლით, თუმცა როგორც ამ და ისე სხვა შემთხვევაშიც, კარგი იქნება თუ კინოს ვნახავთ კინოეკრანებზე, მითუმეტეს ფესტივალის მასშტაბებში. ეს ეხება, ბიაფსაც, თბილისის კინოფესტივალსაც, სინედოკსაც და სხვა ფესტივალებს.

ეროვნულ კინოკულტურაში კარგი დროც იყო. 1918-1921 წლებში ოცზე მეტი კინოთეატრი იყო საქართველოში, მათ შორის “აპოლო,” “პალასი,” “ოდეონი,” “კოლიზეი,” “მუზა,” “მულენ-ელექტრიკი,” “ილუზიონი” და ა.შ.

პირველი კინოჩვენება ძმები ლუმიერების კინო დანადგარით შედგა 1896 წელს, ძმები ლუმიერების პარიზული პირველი კინოჩვენებიდან ზუსტად ერთი წლის თავზე, ხოლო პირველი კინოთეატრი (საზაფხულო) 1905 წელს სოფია ივანიცკაიამ, ოდესელმა ბიზნესმენმა, მუშტაიდის ბაღში გახსნა.

ესეც ცნობის ფურცელი პირველი კინოჩვენების შესახებ.

ესეც ცნობის ფურცელი პირველი კინოჩვენების შესახებ.

როდესაც სხვა ქვეყნებს ვსტუმრობ, მაოცებს შენარჩუნებული ავთენტურობა, ძველი ქუჩები, ძველი მოვლილი შენობები, ისეთი შენობებიც კი, რომელთაც ისევ ის ფუნქცია შეინარჩუნეს, რაც ვთქვათ 60-70 ან მეტი წლის წინ ჰქონდათ.  ჩვენ რატომ ვებრძვით ძველ შენობებს ვერ გამიგია, რატომ არ შეიძლება აღმაშენებლის გამზირზე ისევ ისე დავდიოდეთ კინოთეატრ აპოლოში, როგორც მაშინ როდესაც ის აშენდა, 1909 წელს.

საბჭოთა კავშირის დროს კინოთეატრები ყველა ქალაქსა თუ სოფელში იყო, რასაკვირველია, შიმშილობის წლებში კინოთეატრებიც ისე გამოვხარეთ, როგორც სხვა დანარჩენი რამ. ახლა ეს შენობები ან მიტოვებულია, ან სხვა რამედ გადაკეთდა, მაგალითად, ჩემს სოფელში ყოფილი კინოკლუბი ეკლესიად გადააკეთეს. შესაბამისად, ფილმების სანახავად თავგამოდებული კინომანები თბილისში ჩამოდიან, ხოლო უმრავლესობა ცხადია ვერ ახერხებს ან დროის ან ფინანსების უქონლობის გამო.

როგორც ზემოთ აღვნიშნე, კინოს ბილეთი ძვირია, 11-12 ლარი. ნახევარ ქალაქს ფილმისთვის გამოივლი, დაპატიჟებ მეგობარ გოგოს, შვიდ წრეს შემოუვლი პარკინგის ცარიელი ადგილის მოსაძებნად, ხელს სასუსნავსაც გააყოლებ და კინოში ერთი ფილმის ნახვა, დაახლოებით 50-60 ლარი გიჯდება.

ცარიელი ადგილები მომრავლდა კინოში. ფილმის ონლაინ მოძიება, ჩამოტვირთვა და ხელუხლებელი ჯიბე უფრო მოსახერხებელია ბევრისთვის, რასაც ისევ და ისევ ზემოთ ჩამოთვლილი მიზეზები უწყობს ხელს.

როგორც ხერგიანმა დაწერა “საქართველოს (რეალურად კი თბილისის) კინოთეატრებში, შედგა დევიდ ფინჩერის ახალი ფილმის “გაუჩინარებული ქალი” პრემიერა”, რეალურად მართლა ასეა, ბათუმის “აპოლოს” თუ არ ჩავთვლით, სადაც რამდენიმე სხვადასხვა ფილმის ნახვის ალტერნატივაც კი არ არის, კინოჩვენებები დედაქალაქს არ სცდება. მეტიც, კინოთეატრების ისეთი დეფიციტია რომ პარლამენტის წევრებმა “სიმინდის კუნძული” პარლამენტში ნახეს.

2013 წლის მონაცემებით, კინოთეატრებში ფილმების ნახვით პირველ ადგილზეა სამხრეთ კორეა, შემდეგ აშშ, ავსტრალია და საფრანგეთი. პირველ ოთხეულში მოხვედრაზე, რასაკვირველია პრეტენზია ვერ გვექნება, თუმცა რადიკალურად ბევრი რამ უნდა შეიცვალოს რომ კინო იყოს ხელმისაწვდომი ადამიანებისთვის, ახალი და გასაგები ანუ მშობლიურ ენაზე გახმოვანებული. და რაც მთავარია, კინოთეატრები უნდა დაემატოს თბილისს და ბათუმს, ხოლო გაიხსნას თელავში, სიღნაღში, ქუთაისში და ა.შ.

შეიძლება ისეთი აღფრთოვანებით არ ვიაროთ, როგორც ბევრი წლის წინ დავდიოდით კინოში ან როგორც მიდიოდნენ ლუმიერების ფილმების სანახავად, შეიძლება ისეთ შთაბეჭდილებას ვეღარ ახდენს როგორც ადრე, რადგან ბევრი ნაგავი წამოვიდა, თუმცა ყოველთვის არის ის რაღაც, რისთვისაც ღირს კინოში დაბრუნება, ფილმში გადაკარგვა, დიდი ეკრანი და დიდი ემოცია.

მე ჯერ არ მინახავს ფინჩერის ფილმი. 😉

——-

ძმები ლუმიერების პირველი საჯაროდ ნაჩვენები ფილმი “ქარხნის გამოსასვლელი ლიონში”

Advertisements

ვინ აღმოაჩინა თქვენი ნიჭი?

გახსოვთ ვინ იყო თქვენი პირველი მასწავლებელი ან ვინ აღმოაჩინა თქვენში პირველი ინტერესი, მიდრეკილება თუ ნიჭი? ხშირად ეს პირველი მასწავლებელია, მშობელი ან ბებია-ბაბუა. თუმცა შეიძლება საერთოდ არ გაგიმართლოთ და არავინ მიაქციოს ყურადღება თქვენს ინტერესებს, ან არავინ იყოს თქვენს გარშემო ისეთი, ვინც ამას დაინახავს.

ისრაელის ფილმში “ბაღის მასწავლებელი” , სწორედ მსგავსი ამბავია მოთხრობილი. პატარა იოავის დედ-მამა ეს-ეს არის გაშორდნენ ერთმანეთს, ბავშვი გულჩათხრობილი და მოწყენილია. იოავს ჰყავს ძიძა, რომელიც გამუდმებით ქასთინგებზე ფიქრობს და მამა, რომელიც ჩაფლულია რესტორნების ბიზნესში. არავის სცალია იოავისთვის, გარდა ნირასი, ბაღის მასწავლებლისა.

Maestra

ბავშვი განსაკუთრებული პოეტური ნიჭით გამოირჩევა, პერიოდულად, ზეპირად, ხმამაღლა იწყებს ლექსების თხზვას. რასაკვირველია , ნირას ეს შეუმჩნეველი არ რჩება და ეკითხება ძიძას, როგორც აღმოჩნდა, ძიძა მის ლექსებს იპარავს და ქასთინგებზე კითხულობს. არც მამაა საქმის კურსში, თუმცა მას შემდეგ რაც ნირა მოუყვება ამის შესახებ და სთხოვს რომ ბავშვს სათანადო ყურადღება მიაქციოს, გამაოგნებელ პასუხს იღებს მამისგან, “რაში გამოადგება ლექსები, წერა, პოეტობა . . ” მას სხვა გეგმები ჰქონდა შვილთან დაკავშირებით.  თუმცა არავის აპატიებს რაიმეს, თუნდაც ლექსის მოპარვას და ძიძას სამსახურიდან ათავისუფლებს.

ნირა უკვე ავადმყოფურად განიცდის ბავშვის ნიჭისადმი ადამიანების ინდიფერენტულობას, შეპყრობილია იოავის პოეტურობით და დარდობს რომ მის ნიჭს ოდესღაც განადგურება ემუქრება. ბავშვის ნიჭის დაცვა, ერთი შეხედვით მშვიდ და გაწონასწორებულ ბაღის მასწავლებელს უკვე პარანოიაში გადადის, იმდენად რომ ამას უკვე იოავიც ხვდება.

აი ასე მარტივად შესაძლებელია ნიჭის დაცვა და ყურადღება სრულ ისტერიაში გადაიზარდოს, ბაღის მასწავლებლის ადგილას შეგვიძლია განვიხილოთ ასევე მშობელიც, ბებია-ბაბუაც, სკოლის მასწავლებელიც და ძიძა, რომლებიც გამუდმებით ცდილობენ ამ “ნიჭების” აღმოჩენას ბავშვში, ხშირად ეს ნიჭი და ინტერესი ცხადია არ არსებობს და გამუდმებით აიძულებენ ბავშვს რაღაც ისწავლოს, შეითვისოს და საბოლოოდ დააჯერონ საკუთარ თავსაც და ბავშვსაც რომ ის განსაკუთრებულია, ყველასგან გამორჩეულია და სასათბურე პირობებს უქმნიან თითქმის მთელი ცხოვრების მანძილზე, რასაკვირველია თუ იოავის მსგავსად დროულად არ მიხვდა და არ გააპროტესტა.

——–

ნადავ ლაპიდის ფილმი “ბაღის მასწავლებელი” მხატვრული ფილმების საკონკურსო სექციიდან

 საავტორო კინოს ბათუმის საერთაშორისო ფესტივალზე

 

 

სიმინდის კუნძული

მთავარი შეცდომა, რასაც მაყურებლები სიმინდის კუნძულის   ნახვის შემდეგ უშვებენ, ჩემი აზრით, არის ის რომ ამ ფილმს უმალ ქართულ-აფხაზურ კონფლიქტს უკავშირებენ.

აქ კონფლიქტი მეორეხარისხოვანია, ეგრეთ წოდებული “background story”-ია, ამიტომაც არის ასე გაკვრით ნაჩვენები, ძუნწი დიალოგებით, ამბავის ნაკლები განვითარებით, ვიცით რომ სადღაც ნისლში ჩაფლულ სანაპიროზე კონფლიქტის ერთი მხარეა, აქეთ კი მეორე. რეჟისორის ადგილას რომ ვყოფილიყავი, კონფლიქტის იდენტიფიკაციას საერთოდ არ მოვახდენდი და ფონად გლობალური კონფლიქტი იქნებოდა, ერთ მიწა-წყალზე ორ დაპირისპირებულ მხარეს შორის, რასაც თითქმის ყველა ქვეყანაში შევხვდებით.

ამ შემთხვევაში კი, სიმინდის კუნძული მეტია ვიდრე ორი მხარის კონფლიქტი, ზოგადად ადამიანების კონფლიქტი.  ეს არის ადამიანის დროებითი სტუმრობა, არავის კუთვნილ მიწის ნაჭერზე. მიწის ნაჭერიც დროებითია, ასე ვთქვათ, ცოტა ხნით ათხოვა ბუნებამ ადამიანს, ძალიან ცოტა ხნით და თან ისე რომ ადამიანმა არც კი იცის, უკან როდის წაიღებს.  ამისთვის მას მუხლჩაუხრელი შრომა უწევს, ყოველწუთს, ყოველდღე; შესანიშნავი კადრებით, კომპოზიციით და ფერებით რეჟისორი სრულიად უხმოდ გვიჩვენებს ადამიანის შრომის ყოველდღიურობას, ბრძოლას სტიქიასთან, ბრძოლას გადარჩენისთვის –  ამ ნათხოვარ მიწის ნაკვეთზე, მან ხომ მთელი წლის სარჩო უნდა მოიპოვოს.

არავის კუთვნილი მიწის ნაგლეჯი პატარაა, თუმცა მდიდარი და ნოყიერი, არავინ უწყის რა სიღრმე აქვს, როდემდე გაუძლებს წვიმებს და ადიდებულ მდინარეს.

ბუნება გულუხვად აძლევს ადამიანს და დაუნდობლად ართმევს, მოულოდნელად, თითქოს სჯის, რომ რაღაც სწორად ვერ გააკეთა, თითქოს ნაკლები იშრომა, თითქოს ვერ მოასწრო.

ამის შემდეგ ისევ წრეზე მივდივართ, ისევ ვსინჯავთ ნიადაგს სხვის ნაკვალევზე, იქნებ კონფლიქტის ნიადაგსაც, რომლის მეორე მხარეც სადღაც ნისლში იმალება.

 

"სიმინდის კუნძული" რეჟისორი გიორგი ოვაშვილი

“სიმინდის კუნძული” რეჟისორი გიორგი ოვაშვილი 

ფეხბურთის ფანები თუ ქაჯები?

“შუადღისას წავედით ფეხბურთის მატჩზე თბილისისა და კიევის გუნდებს შორის. ეს იყო თვალწარმტაცი, სწრაფი და ცხარე ფეხბურთი. ვეება სტადიონზე თამაშს ესწრებოდა სულ მცირე ორმოცი ათასი მაყურებელი. ისინი ძალზე ემოციურად განიცდიდნენ მატჩის მსვლელობას, ვინაიდან კლუბების შეჯიბრი აქ სარგებლობს უდიდესი პოპულარობით. თუმცა თამაში სწრაფად და მძრაფრად მიმდინარეოდა და გააფრთებით იბრძოდნენ ბურთისთვის, არც შეხლა-შემოხლა, არც ჩხუბი არ მომხდარა. მთელი მატჩის განმავლობაში მხოლოდ ერთხელ წამოიჭრა უმნიშვნელო დავა. მატჩი დამთავრდა ანგარიშით ორით-ორი, და როგორც კი დასრულდა თამაში, მაშინვე რი მტრედი ააფრინეს ცაში. საქართველოში ძველად ყოველი შეჯიბრის შემდეგ, ჩხუბის შემდეგაც კი, გამარჯვებისას გაუშვებდნენ ხოლმე თეთრ მტრედს, დამარცხებისას შავს. ამ მტრედებს ამბავი მიჰქონდათ საქართველოს სხვა ქალაქებში. იმ დღეს კი, როდესაც მატჩი ფრედ დამთავრდა, გაუშვეს ორი მტრედი – შავიცა და თეთრიც და მათ მყისვე გადაუფრინეს სტადიონს.” 

ეს ჩანაწერი არც სიზმარია, არც პარალელური საქართველოდანაა, არამედ ამონარიდია ჯონ სთეინბეკის  “რუსული დღიურიდან”, რომელიც საქართველოს ორმოციან წლებში (1948წ.) სტუმრობდა.

გადის წლები, ფეხბურთი იცვლება, უფრო ველურდება და უხეშდება, იცვლებიან ფეხბურთის ფანებიც, იცვლებიან ტრიბუნებიც, სკამები არ უძლებს არც მატჩებს და არც ფანებს. მატჩებს გაძლიერებულად იცავენ პოლიციელები, კიდევ უფრო ხშირად სპეცრაზმი. არასასიამოვნო მომენტები ჩვენს სტადიონზეც გვახსოვს, ფანების თუ ფეხბურთელების მხრიდანაც.

გალათასარაი, ფენერბახჩე და ბეშიქთაში მეტოქე კლუბები არიან თურქეთში, დოკუმენტურ ფილმში “ერთიანი სტამბოლი”, სწორედ მათი ურთიერთდამოკიდებულებაა გადმოცემული. როგორ ემზადებიან მატჩისთვის, როგორ გადასცემენ თაობიდან თაობას საყვარელი კლუბის გულშემატკივრობას, რა სიძულვილს გრძნობენ მეტოქე გუნდის გულშემატკივრების მიმართ და ამასთან გულშემატკივრების ძველი თაობა როგორ ინარჩუნებს მთავარს – საკუთარი კლუბის პატივისცემას და საკუთარ ღირსებას.

“თუ გალათასარაი სხეულია ჩვენ მისი ხელები და მუშტები ვართ”  – ამბობს ფილმის ერთ-ერთი გმირი, ძველი თაობიდან.

“ბავშვობაში წარმოვიდგენდი ხოლმე, როგორ ვუხეთქავდი თავს გალათასარაის ფანს, მაშინ 14 წლის ვიყავი.” – იხსენებს ბეშიქთაშის გულშემატკივარი.

“რაც არ უნდა გაბრაზებული ვიყო, როდესაც ფორმა მაცვია, მე კლუბს და კულტურას წარმოვადგენ, ცუდად ვერ მოვიქცევი.” 

DSC_4417

გალათასარაის ფანები ისტიკლალზე, სტამბოლი 25 აგვისტო, 2014წ. ფენერბახჩეს და გალათასარაის მატჩის დღე. ფოტო (c) Tamar Mirianashvili

რასაკვირველია, ამის შესრულება ყოველთვის ადვილი არ არის, ხშირად სიტუაცია უკონტროლოა, გულშემატკივრების ახალი თაობა უფრო ფიცხი და დაუნდობელია. ამიტომ შეხლა-შემოხლის თავიდან არიდება ხშირად არ გამოსდით. მეტიც, ამ კლუბების ფანებს მატჩის დასრულების შემდეგაც, ეულად გარეთ სიარული უჭირთ. ამიტომ დადიან გუნდ-გუნდათ და ფანკლუბის ნიშნების გარეშე.

თუმცა დგება მომენტი, როდესაც გალათასარაი, ფენერბახჩე და ბეშიქთაში ერთ ხაზზე დგებიან, ერთმანეთს არ მტრობენ, აცვიათ საყვარელი კლუბის ფორმები და ერთად მღერიან ერთ სიმღერას, თუ როდის დადგა ეს სასწაული მომენტი, ეს უკვე ფილმში უნდა ნახოთ, რომელმაც გულდასაწყვეტად ბათუმის კინოფესტივალზე  ვერ გაიმარჯვა დოკუმენტურ სექციაში.  😦

როდის გაიღიმეს ფოტოზე პირველად?

ჰუ ვეის “ზეთის ლამფა” საუკეთესო მოკლემეტრაჟიანი ფილმი გახდა ბათუმის საავტორო კინოფესტივალზე . ფილმმა შემახსენა ერთი კითხვა, რომელიც ჯერ კიდევ ძველი საოჯახო ალბომების თვალიერებისას გამიჩნდა –  როდის გაიღიმეს ფოტოზე პირველად? 

Butterlamp

Butter Lamp –  Directed by Hu Wei

რატომ უყურებდა ობიექტივს ყველა კუშტი სახით? მყარი, აკადემიური პოზით და წელში გამართული ჯდომისას, მხრებში გამართული დგომისას, არავითარი მოდუნებული ან მოშვებული მდგომარეობა. ამ ამბავს არაერთი ახსნა აქვს, მათ შორის საკმაოდ დამაჯერებელი და არგუმენტირებულიც.

დავიწყოთ იქიდან რომ, ვიქტორიანულ ეპოქაში (1837-1901) ქცევის და სილამაზის განსხვავებული ეტიკეტი და სტანდარტები არსებობდა; იმ პერიოდში მოკუმული ტუჩები, პატარა პირი უფრო იყო მოდაში, ასე ვთქვათ და ლამაზადაც ასე მიიჩნეოდა. მაგალითად, ჩემი ჭიხვინისგან შეწუხებული ბაბოც ასე მეუბნებოდა ხოლმე, რომ როდესაც ქალი იცინის, ორ კბილზე მეტი არ უნდა გამოაჩინოს სიცილის დროსო.  მაშინ ფოტოგრაფის რეპლიკაც განსხვავებული ყოფილა, ნაცვლად ცნობილი გამოთქმისა “Say cheese”, ამბობდნენ “Say prune”  (ქართულად “თქვი კუშტი” უხდება მგონი 😀 ). და რაოდენ გასაკვირიც არ უნდა იყოს, ამ პერიოდში, ღიმილს, სიცილს მხოლოდ ბავშვებზე, გლეხებზე და ლოთებზე შენიშნავდით.

გარდა ამისა, დღევანდელი ჩხაკაჩხუკისგან განსხვავებით, მაშინდელი ფოტოგრაფიაც ცხადია საკმაოდ მოუქნელი იყო, ექსპოზიციის დრო რამდენიმე წუთი, საათი შეიძლება ყოფილიყო. ასე მაგალითად, ნეპსის ცნობილი ფოტოს “ხედი ფანჯრიდან” გადაღებას რვა საათი დასჭირდა, ხოლო ნეპსის ჩანაწერების მოკვლევის შემდეგ გაირკვა რომ გადაღებას/ექსპოზიციას ზოგჯერ რამდენიმე დღე სჭირდებოდა.

პირველი ფოტო – გადაღებულია 1826 წელს.

მართალია, რაც დრო გადიოდა ექსპოზიციის დრო მცირდებოდა, თუმცა ფოტოგადაღება მაინც ხანგრძლივი პროცესი იყო, ამიტომ დიდხანს ღიმილიანი სახით დგომა ან ჯდომა, ასევე სხვადასხვა მოშვებულ/მოდუნებულ/სალაღობო პოზიციაში ყოფნა საკმაოდ რთული იყო. შესაბამისად, ადამიანები ფოტოებში ან სკამს ეყრდნობიან, ან მყარად სხედან, ან მაგიდაზე აქვთ ხელი ჩამოდებული, სხვადასხვა სახასიათო/პროფესიულ ნივთებთან ერთად, რაც შემდგომში მოგვიყვებოდა ამ ადამიანის შესახებ.

ყურადსაღები ამბავია კბილების საკითხიც. ისევ იმავე პერიოდში, რთული იყო კბილების ჰიგიენის დაცვა, ამასთან კბილების მკურნალობის ერთადერთი გზა, კბილის ამოღება იყო. შესაბამისად, უკბილოდ გაღიმება, ძალიან არასასურველი იყო ადამიანისთვის, რომელმაც ძლივს გამონახა ფული ფოტოს გადასაღებად. ჰო, დამავიწყდა მეთქვა რომ, ფოტოს გადაღება ფუფუნება იყო. დაგეროტიპების პერიოდში უკვე 15 დოლარი ღირდა ერთი ფოტოს გადაღება, ცოტა დიდ ფორმატზე 50 დოლარი. ადამიანები ფოტოს იღებდნენ განსაკუთრებულ შემთხვევებში, ხშირად ცხოვრებაში ერთხელ. აქედან გამომდინარე, ხომ ხვდებით როგორ ემზადებოდნენ ამ ამბავისთვის –  ფოტო მაქსიმალურად უზადო და სრულყოფილი უნდა ყოფილიყო. არავითარი ზედმეტი, არაკადემიური მიხვრ-მოხვრა, არავითარი ღიმილი – მითუმეტეს თუ კბილი არ გქონდა. “თქვი კუშტი”

Southworth and Hawes Studio XIX C.

Southworth and Hawes Studio XIX C.   დაგეროტიპი. საუსუორსის და ჰოვსის სტუდია

დადგა 1888 წელიც. ჯორჯ ისთმანმა ჩამოაყალიბა Kodak-ი, კომპანია, რომელმაც ფოტოგრაფია ფართო მასებში გაიტანა . ეს უკვე აღარ იყო ფუფუნება და მხოლოდ მდიდრების პრიორიტეტი.  უკვე, 1895 წელს კოდაკმა პირველი ჯიბის კამერა გამოუშვა, რომელიც მაშინ 5 აშშ დოლარი ღირდა (დღევანდელი 135 აშშ დოლარი), ხოლო 1900 წელს Brownie – 1 დოლარიანი კამერა გამოუშვა, რომელმაც სამუდამოდ გადაატრიალა ფოტოგრაფიული სამყარო. ადამიანებს უკვე ყოველდღიური მომენტების, რაც მთავარია თავისუფალი მიხვრა-მოხვრის და ღიმილის, სიცილის დაფიქსირებაც უფრო თამამად შეეძლოთ, ეს უკვე აღარ იყო ის ფოტოკამერა, რომლითაც სიცოცხლეში მხოლოდ ერთხელ იღებდნენ ფოტოს.

კარგად ვიცით, მედია და კინო როგორ მოქმედებს ადამიანებზე, განსაკუთრებით ჰოლივუდი და განსაკუთრებით ის ჰოლივუდი, რომელიც იმავე პერიოდის პარალელურად ძლიერდებოდა. ეკრანზე უფრო და უფრო მეტი კინოვარსკლავი იღიმოდა, მითუმეტეს უხმო კინოში კიდევ უფრო ხაზგასმით ჩანდა სახის გამომემტყველებები, სხვადასხვა ემოციები. ღიმილი სოციალურად უფრო მიღებული გახდა საზოგადოებაში და შესაბამისად მიიღეს ფოტოგრაფიაშიც.

ამგვარად, ლოგიკური ჯაჭვის ბოლოს, შეგვიძლია ვთქვათ რომ ღიმილი დაახლოებით 1900-იანი წლების დასაწყისში გამოჩნდა, მაშინ როდესაც ფოტოგადაღება უფრო ხელმისაწვდომი გახდა მასებისთვის და საყვარელმა კინომსახიობებმაც გარკვეული ზეგავლენა მოახდინეს ეკრანებიდან.

რაც მამას უნდა

თეძოების რხევა, ირლანდიისთვის უცხო ამერიკული ჯაზის რიტმებზე – ეს გარყვნილებაა, დარბაზის გახსნა ცეკვებისთვის, ხატვის, მუსიკის წრეებისთვის, საუბრებისთვის და აზრთა გაცვლა-გამოცვლისვის კი უბრალოდ ძალიან საშიშია.

ყველაფერი უცხო საშიშია. უცხოს უნდა მოვერიდოთ, არ გავეცნოთ, საფრთხის მომტანია. ხშირად მეჩვენება რომ ქართულ ენაშიც რაღაცნაირად ზედმეტად ხშირად და თან უადგილოდ ვიყენებთ ხოლმე ამ სიტყვას. ალტერნატივაც ვერ მოვიფიქრე. ცნობა ეძლევა “უცხო ქვეყნის” მოქალაქეს – რა უხეშად ხვდება ყურს, პირდაპირ ქვეყანა რომ მიეთითოს არ შეიძლება? ან “საუკეთესო უცხოენოვანი თარგმანისთვის ჯილდო გადაეცემა . . .”  აქაც არ შეიძლება პირდაპირ ენა დაასახელონ?

ნაცნობი სიტყვის ჩანაცვლება “უცხო”-თი, რაღაცნაირად გვაშორებს ამ სიტყვასთან, გვაუცხოებს და გვაშინებს.

მამას ეშინია. მამას არ სურს დარბაზის არსებობა. ის თვლის რომ ეკლესიიდან წამოსული განათლება საკმარისია და სხვა ყველაფერი ზედმეტი და საფრთხის შემცველია.

ერთხელ უკვე გაძევებული და ამერიკიდან ახალდაბრუნებული ჯეიმს გარლტონი, სერიოზული პრობლემაა სულიერი მამისთვის და მდიდარი მემამულეებისთვის. სოფელში გამეფებულ სიღარიბეს, ახალმოხნული მიწის სურნელს აზროვნების ნოტები შეპარვია.

დარბაზის გახსნიდან პირველივე ქადაგებაზე, სულიერი მამა ასახელებს იმ ახალგაზრდებს, რომლებიც ესტუმრნენ დარბაზს, არცხვენენ საზოგადოებას, საკუთარ ოჯახებს და გარყვნილებაში ეფლობიან. დარბაზი ეშმაკეულია.

ეს ამბები ირლანდიაში ხდებოდა 30-იან წლებში. სწორედ ამას გვიყვება კენ ლოუჩის ფილმი “ჯიმის დარბაზი”, რომელიც კინოფესტივალზე  ვნახე, ბათუმში.

ფილმის ნახვის შემდეგ ბევრი ასოციაცია გამიჩნდა და ბევრი შტრიხი გავაიგივე ჩვენს დღევანდელ რეალობასთან. სამწუხაროდ.

რა უნდა მამას? როგორ უნდა მამას? და რატომ არის მამა? . . . . კითხვები არ უნდა გებადებოდესო, თუმცა ვერ ისვენებენ და ეს და სხვა მრავალი კითხვა მიტრიალებს ხოლმე თავში.

ამ რამდენიმე ხნის წინ, კაზანტიპზე თეძოს გაქნევა და მუსიკის მოსმენა იყო დიდი გარყვნილება, ანაკლია-განმუხურის დაკარგვით იმუქრებოდნენ. მამას არ უნდოდა კაზანტიპი.

ხან სუნამოა ეშმაკეული, ხან კრიმინალზე არ უნდა ვისაუბროთ, ხან საზღვარგარეთ არ უნდა წავიდეთ სასწავლებლად, ხან ეს და ხან ის არ უნდა მამას.

ფილმის დასასრულს ყველაფერი ისე ხდება როგორც მამას უნდა, თუმცა რასაკვირველია რჩება და ჩნდება იმედი, სულ პაწაწინა სინათლე, უშრეტი და მზარდი ენერგიის წყაროთი, ენერგიული ახალგაზრდებით, შემტევი თაობით.

უცხო სუნელსაც აქვს თავისი სახელი – ულუმბო ჰქვია.

თავისუფალი მონა

ვინ ხარ შენ?

გგონია რომ თავისუფალი არსება ხარ, რომელიც თავისუფლად გადაადგილდება, რასაც უნდა აკეთებს, როცა უნდა აკეთებს, არ გადაიხდის გადასახადებს, ან გადაიხდის, არ იყიდის სახლს თუ ღია ცისქვეშ იცხოვრებს. ავტოსტოპით იმოგზაურებს თუ მანქანას იყიდის, სადაც ყოველდღე ბენზინს ჩაასხამს და სამსახურში ივლის.

სამსახურში ივლის და იმუშავებს ვირივით, იმისთვის რათა ნაყიდ მანქანაში ჩაასხას ბენზინი, დარეკოს ტელეფონზე, იყიდოს ძონძები, ააშენოს სახლი, მოიშენოს კიდევ ერთი სახლი, ააშენოს ტერასა, რომელიც არაფერში სჭირდება, იყიდოს უამრავი ნაგავი, რომელიც ყოველწელს იცვლება და ახალი გამოდის. შენც ყიდულობ, აახლებ, მერე რა რომ სულ არ გჭირდება.  ეს ერთი მხარეა.

მეორე მხარეა, როდესაც კვლავ მუშაობ ვირივით ან უფრო მეტადაც, შენი შემოსავალი არაფერს ჰყოფნის, გიწევს დამატებითი სამუშაოს შოვნა ან არსებული სამუშაოს შენარჩუნება ხან ცეცხლით და ხანაც შუბლის ძარღვის გაწყვეტამდე. არ გაქვს მუდმივი კონტრაქტი, ზიხარ ეკლებზე, გყავს შვილები უამრავი გადაუდებელი საჭიროებით, იხდი სახლის ქირას და მუდმივად გეშინია არ დაკარგო სამსახური.

ორივე შემთხვევაში შენს გარშემო გამეფებული არასწორი მენეჯმენტის, კანონების, დამოკიდებულების, სახელმწიფო პოლიტიკის მონა ხარ და ასევე იმ ნაგავის, რომელიც ყოველწელს იცვლება და ახალი გამოდის.

იწყება დეპრესია. ძნელია დეპრესიასთან ბრძოლა, ისევე როგორც იმ მენეჯმენტთან ბრძოლა, რომელსაც 17 თანამშრომელი ჰყავს და შენი ავადმყოფობის შემდეგ მიხვდა, რომ 16 თანამშრომელიც მშვენივრად ართმევს თავს დაკისრებულ მოვალეობას. შენ არავის სჭირდები. შენ უკვე ეჭვი გეპარება საკუთარ არსებობაში.

ბიაფის ფარგლებში ნაჩვენები ძმები დარდენების ახალ ფილმში, მარიონ კოტიარის გმირს, ორი ღამე და ერთი დღე აქვს, რათა დაარწმუნოს თავისი თანამშრომლები, უარი თქვან მისი გაგდების სანაცვლოდ გაცემულ ერთჯერად, 1000 ევროიან პრემიაზე. ზოგს ახალი ტერასა აქვს დასამთავრებელი, ზოგს მშიერი ბავშვი უჭყავის შინ, 1000 ევროზე უარის თქმა ძალიან ძნელია, ასეთ ძაღლივით ენაგადმოგდებულ ცხოვრების ორომტრიალში.

თუ თავისუფლებას ასე გავიგებთ, თანამედროვე მონები ასეთი თავისუფლები ვართ.

კადრი ფილმიდან “ორი ღამე, ერთი დღე”