Posted in კინემატოგრაფია

დოკუმენტური კინო?

ჭიათურა, თითქმის ცარიელი სამთო ქალაქი, დანგრეული და ნაცრისფერი შენობებით, ნასახლარებით, სადაც ჟანგი ჭამს უსულოსაც და სულიერსაც – უკვე ტრაგედიაა. ტრაგედია თავისმხრივ გულისხმობს ზეაწეულ, ამაღლებულ ტონს, თხრობის სიმძიმეს, სიტყვით თუ უსიტყვოდ, ვიზუალური თხრობით. ტრაგედიის უკვე ტრაგიკომედიად ქცეული შაბლონია თხრობის ზედმეტად მდორე დინება. თხრობის ასეთი ფორმა, ძალიან საფრთხილოა, მაღალი რისკის შემცველი, თუ ოდნავ არასწორ დროს და ადგილას გამოიყენებთ, ფეხს ვერ აუწყობთ შინაარსის ტემპს, თავზე დაგემხობათ ყველანაირი ცდა, რამე სიღრმისეული მიიტანოთ მაყურებლის თვალ-ყურამდე. ხელთ შეგრჩებათ, ეკრანზე ხანგრძლივი ინტერვალით გარდამავალი ლამაზი ფოტოები, უძრავი კადრები, სინეგრაფებიც კი არა. მდორეც არის და მდორეც, ისეთიც არ უნდა გამოვიდეს, საკუთარი თავი ერთ ადგილას ჩააბეტონოთ და მაყურებელს აგრძნობინოთ, რომ ვეღარ ინძრევით, ნაბიჯს ვეღარ დგამთ წინ და კამერას ხან აქეთ, ხან იქეთ დიდხანს, ერთ წერტილს მიარჭობთ.

ჭიათურა დანგრეული, ნაცრისფერი და უბედური ქალაქია, ხალხი სასოწარკვეთილია, ეს ის ქალაქია, სადაც ალბათ ტარკოვსკი გაიხარებდა, ეს ყველაფერი ვიცით, მაგრამ ვიცით სხვა ფილმებიდან.

და ბოლოს, ყველაზე მნიშვნელოვანი და უცნაური მომენტი ის იყო, რომ რაც უფრო სიღრმეში შედიოდა ფილმი, ვიზუალური თხრობის სტილს, რეჟისორის ხედვას და საერთო პოეტურ განწყობას უფრო მხატვრული, საავტორო კინოსკენ მივყავდი, ვიდრე დოკუმენტური ფილმისკენ.

რატი ონელის ფილმმა ბათუმის საერთაშორისო საავტორო კინოს ფესტივალზე ჟიურის სპეციალური პრიზი დაიმსახურა.

თუ გავიხსენებთ სხვადასხვა წლებში ნაჩვენებ დოკუმენტურ ფილმებს, ჯერჯერობით, ქართულ დოკუმენტურ კინოწარმოებაში ქალები ლიდერობენ, თინა გურჩიანი “მანქანა რომელიც ყველაფერს გააქრობს”, სალომე ჯაში ფილმებით “ბახმარო” და “დაისის მიზიდულობა”, ნინო ორჯონიკიძე “ინგლისურის მასწავლებელი”, ანუნა ბუკია “მე გადავცურე ენგური”, თეონა ჯორბენაძე “სევდის ანგელოზები”.

თითოეული ფილმის ნახვის შემდეგ, ხვდებით რომ ფილმი მიწაზე მყარად მოსიარულე ადამიანმა გადაიღო, ადამიანმა, რომელიც გრძნობს ადამიანებს, გარემოს, ხედავს და გვერდს არ უვლის საზოგადოებაში არსებულ რეალობას და რაც მთავარია, არ ეშინიათ კამერის მოძრაობის.

ასევე, ლელა ბერიძე, რომელიც მგონი ერთადერთია საქართველოდან, ვინც DFFB ბერლინის ტელე-კინო აკადეემიის კინორეჟისურის ფაკულტეტი დაამთავრა. 2003 წელს გადაიღო დოკუ-ფიქცია “კავკასიური ცარცის წრე მეგობრებისთვის”

DFFB საკურსო მოკლემეტრაჟიანი ფილმი

ამჟამად, ლელა ბერიძე ხელმძღვანელობს საკუთარ სკოლას “ცელულოიდის ენები“, სადაც ენის სწავლების მთავარი იარაღი კინოფილმებია.

სალომე ჯაში “ბახმარო” (2011)

თინა გურჩიანი “მანქანა რომელიც ყველაფერს გააქრობს” (2012)  

ნინო ორჯონიკიძე “ინგლისურის მასწავლებელი” (2012) 

სალომე ჯაშის ფილმი “დაისის მიზიდულობა” (2016)

ანუნა ბუკია “მე გადავცურე ენგური” (2016)   

თეონა ჯორბენაძე “სევდის ანგელოზები” (2017) 

 

Posted in კინემატოგრაფია, კულტურა

ფეხბურთის ფანები თუ ქაჯები?

“შუადღისას წავედით ფეხბურთის მატჩზე თბილისისა და კიევის გუნდებს შორის. ეს იყო თვალწარმტაცი, სწრაფი და ცხარე ფეხბურთი. ვეება სტადიონზე თამაშს ესწრებოდა სულ მცირე ორმოცი ათასი მაყურებელი. ისინი ძალზე ემოციურად განიცდიდნენ მატჩის მსვლელობას, ვინაიდან კლუბების შეჯიბრი აქ სარგებლობს უდიდესი პოპულარობით. თუმცა თამაში სწრაფად და მძრაფრად მიმდინარეოდა და გააფრთებით იბრძოდნენ ბურთისთვის, არც შეხლა-შემოხლა, არც ჩხუბი არ მომხდარა. მთელი მატჩის განმავლობაში მხოლოდ ერთხელ წამოიჭრა უმნიშვნელო დავა. მატჩი დამთავრდა ანგარიშით ორით-ორი, და როგორც კი დასრულდა თამაში, მაშინვე რი მტრედი ააფრინეს ცაში. საქართველოში ძველად ყოველი შეჯიბრის შემდეგ, ჩხუბის შემდეგაც კი, გამარჯვებისას გაუშვებდნენ ხოლმე თეთრ მტრედს, დამარცხებისას შავს. ამ მტრედებს ამბავი მიჰქონდათ საქართველოს სხვა ქალაქებში. იმ დღეს კი, როდესაც მატჩი ფრედ დამთავრდა, გაუშვეს ორი მტრედი – შავიცა და თეთრიც და მათ მყისვე გადაუფრინეს სტადიონს.” 

ეს ჩანაწერი არც სიზმარია, არც პარალელური საქართველოდანაა, არამედ ამონარიდია ჯონ სთეინბეკის  “რუსული დღიურიდან”, რომელიც საქართველოს ორმოციან წლებში (1948წ.) სტუმრობდა.

გადის წლები, ფეხბურთი იცვლება, უფრო ველურდება და უხეშდება, იცვლებიან ფეხბურთის ფანებიც, იცვლებიან ტრიბუნებიც, სკამები არ უძლებს არც მატჩებს და არც ფანებს. მატჩებს გაძლიერებულად იცავენ პოლიციელები, კიდევ უფრო ხშირად სპეცრაზმი. არასასიამოვნო მომენტები ჩვენს სტადიონზეც გვახსოვს, ფანების თუ ფეხბურთელების მხრიდანაც.

გალათასარაი, ფენერბახჩე და ბეშიქთაში მეტოქე კლუბები არიან თურქეთში, დოკუმენტურ ფილმში “ერთიანი სტამბოლი”, სწორედ მათი ურთიერთდამოკიდებულებაა გადმოცემული. როგორ ემზადებიან მატჩისთვის, როგორ გადასცემენ თაობიდან თაობას საყვარელი კლუბის გულშემატკივრობას, რა სიძულვილს გრძნობენ მეტოქე გუნდის გულშემატკივრების მიმართ და ამასთან გულშემატკივრების ძველი თაობა როგორ ინარჩუნებს მთავარს – საკუთარი კლუბის პატივისცემას და საკუთარ ღირსებას.

“თუ გალათასარაი სხეულია ჩვენ მისი ხელები და მუშტები ვართ”  – ამბობს ფილმის ერთ-ერთი გმირი, ძველი თაობიდან.

“ბავშვობაში წარმოვიდგენდი ხოლმე, როგორ ვუხეთქავდი თავს გალათასარაის ფანს, მაშინ 14 წლის ვიყავი.” – იხსენებს ბეშიქთაშის გულშემატკივარი.

“რაც არ უნდა გაბრაზებული ვიყო, როდესაც ფორმა მაცვია, მე კლუბს და კულტურას წარმოვადგენ, ცუდად ვერ მოვიქცევი.” 

DSC_4417
გალათასარაის ფანები ისტიკლალზე, სტამბოლი 25 აგვისტო, 2014წ. ფენერბახჩეს და გალათასარაის მატჩის დღე. ფოტო (c) Tamar Mirianashvili

რასაკვირველია, ამის შესრულება ყოველთვის ადვილი არ არის, ხშირად სიტუაცია უკონტროლოა, გულშემატკივრების ახალი თაობა უფრო ფიცხი და დაუნდობელია. ამიტომ შეხლა-შემოხლის თავიდან არიდება ხშირად არ გამოსდით. მეტიც, ამ კლუბების ფანებს მატჩის დასრულების შემდეგაც, ეულად გარეთ სიარული უჭირთ. ამიტომ დადიან გუნდ-გუნდათ და ფანკლუბის ნიშნების გარეშე.

თუმცა დგება მომენტი, როდესაც გალათასარაი, ფენერბახჩე და ბეშიქთაში ერთ ხაზზე დგებიან, ერთმანეთს არ მტრობენ, აცვიათ საყვარელი კლუბის ფორმები და ერთად მღერიან ერთ სიმღერას, თუ როდის დადგა ეს სასწაული მომენტი, ეს უკვე ფილმში უნდა ნახოთ, რომელმაც გულდასაწყვეტად ბათუმის კინოფესტივალზე  ვერ გაიმარჯვა დოკუმენტურ სექციაში.  😦