ხიბულა – მოკლეს თუ თავი მოიკლა?    

ეპიზოდი 2

1990 ან 91 წელი. საერთო ეზო. ბებიას შვილიშვილი, ასე მეექვსე-მეშვიდე კლასის გოგო უზის კალთაზე და ჭუკჭუკებენ.
– ბებო, პრეზიდენტი რატომ დარბოდა წარამარა აქეთ-იქეთ?
– რა ვიცი შვილო, ტვალეტში გადიოდა ალბათ
გოგომ ჯერ გაკვირვებული სახე მიიღო, მერე დაინახა ბებომ გადაიხარხარა და თვითონაც აყვა.
– ასე ხშირად რა უნდოდა ტვალეტში?
– შეიძლება კუჭი აეშალა
– პრეზიდენტს კუჭი არ აეშლებოდა
– ჰო, შვილო ვხუმრობ, არ აეშლებოდა.

ეპიზოდი 1

სამზარეულოში ვსხედვართ რამდენიმე მეგობარი. შუქი არ არის. 90-იანელების ძალიან უცნაურ გასართობებს შორის, ერთ-ერთი თეფშის დატრიალება და სულების გამოძახება იყო. სანთლის შუქზე დავატრიალეთ თეფში და ყველამ რიგ-რიგობით სული გამოვიძახეთ, ერთმა ბებიის, მეორემ ჯორჯ ვაშინგტონის, მესამემ კლასელის, მე ზვიად გამსახურდიას სული გამოვიძახე. მინდოდა მეკითხა, მოკლეს თუ თავი მოიკლა. ავადმყოფურად პოლიტიკურები ვიყავით, დიდიან-პატარიანად.

***

ზოგადად, ერს მეხსიერებაში გვიჭირს, 90-იანი წლების ბატალიები კი არა, შეიძლება გუშინ რა თემა იყო ყველაზე აქტუალური, ის ვერ გავიხსენოთ. ლიტერატურა, კინო ერთ-ერთი ისეთი საშუალებაა, რომელიც გაგვახსენებს ამბავს, ხელახლა დავსვამთ კითხვებს, ვიკამათებთ და უბრალოდ, კიდევ ერთხელ ამოწევს თემას, თუნდაც ყველაზე უხერხულ თემას, ისეთ უხერხულსაც, ზოგი კინოს გადაღებასაც რომ ვერ გაბედავს.

გიორგი ოვაშვილის ახალი ფილმი “ხიბულა”, ძველთან  დაბრუნების კიდევ ერთი შანსია, ფილმი ასახავს საქართველოს პრეზიდენტის ზვიად გამსახურდიას უკანასკნელი დღეებს დევნილობაში.
ვის ვხედავთ ეკრანზე? ულამაზესი, ფართო კადრებად გაშლილი თოვლიანი ლანდშაფტების ფონზე, ერთ დროს სალოცავ ხატად და გმირად შექმნილ, ახლა კი, პოლიტიკური ჩათლახობის, მომხრის თუ მოწინააღმდეგის გადაჭარბებული წარმოდგენის, შურის და ღალატის შედეგად, საკუთარ ქვეყანაში დევნილ და ყველასგან მიტოვებულ პრეზიდენტს.

საქართველოს უახლესი ისტორიის ყველაზე რეალური პერსონაჟი, ფილმში გაღმა ნაპირზეა გასული, ცალკე და განყენებულად, თითქოს ყოველთვის ერთგული ხალხით გარშემორტყმული, მაგრამ მაინც სრულიად მარტო. არც ჩვენთვის ნაცნობი ქარიზმა და ცეცხლი ჩანს, პირიქით, სრულიად საპირისპიროდ, ფილმის მთავარი გმირი, შებოჭილი და კრიჭაშეკრულია. ქართველ მაყურებელს კი, რომელსაც ზვიადი კარგად ახსოვს, ეს ეხამუშება, და აქვე თვალში ეჩხირება, ფილმში დიდი დოზით გამოყენებული “ბატონო პრეზიდენტო”, სადაც ერთის მხრივ ჩაქსოვილია რიგითი მოკვდავების მხრიდან პრეზიდენტის გაღმერთება და გახატკაცება, მეორეს მხრივ ცოტა არ იყოს დამთრგუნველი, სევდანარევი ირონიაც ჩანს.

რაც შეეხება ფილმიდან მიღებულ განწყობას, თითქოს წარმოუდგენელია ადამიანებს ასეთი მოკრძალებული დამოკიდებულება ჰქონოდათ პრეზიდენტის პერსონისადმი, მართალია, მე ცოცხლად არასოდეს მინახავს, მაგრამ ცოცხლად მინახავს მისი არსებობით უკიდურესად აღფრთოვანებული ადამიანები, ამ ადამიანების ნაპერწკლებით სავსე თვალები პრეზიდენტის სახელის გაგონებაზე, დაუსწრებლად რომ ივსებოდნენ მოწიწებით და რიდით; არ ვიცი, მაშინაც და ახლაც მგონია, რომ რომელიმე მათგანს ოდესმე ცოცხლად რომ ენახა პრეზიდენტი, ალბათ ენითაუწერელი ბედნიერებისგან ჩაისვრიდნენ.

რატომ არის ასე აკადემიურად ჩაცმული მთელი ფილმის განმავლობაში? წარმოგიდგენიათ გახატკაცებული პრეზიდენტი ბუშლატით, სპორტული რეიტუზით და რეზინის ჩექმებით, როგორც ეს ერთ-ერთ ჩვენებაშია აღწერილი? მიუხედავად იმისა, რომ თოვლში და ტყე-ღრეში მუდმივი გადაადგილების დროს, ეს ყველაზე შესაფერისი სამოსი იქნებოდა? ვისაც პრეზიდენტი ახსოვს და ვისაც უნდა რომ პრეზიდენტი ისეთი ახსოვდეს, როგორიც მის წარმოდგენაშია, ის ასეთ ჩაცმულობას არც კი დაუშვებს თავის წარმოდგენაში. შესაბამისად, ფილმში ვხედავთ კიდევ ერთი ჩვენების მიხედვით აღწერილ ჩაცმულობას – უფრო აკადემიურს, კოსტუმი, შავი ტუფლები და ა.შ.

რა დახია ბატონმა პრეზიდენტმა? – სადღაც წერილში იყო ასეთი კითხვაც, ალბათ ის, რაც მთელი ამ ხნის განმავლობაში რუდუნებით დაჰქონდა, ჩანთით, რაღაც ძალიან მნიშვნელოვანი, რასაც მუდმივი და მოულოდნელი გადაადგილების პირობებშიც კი ხელიდან არ იშორებდა – დახია და ცეცხლი წაუკიდა.  ჩემთვის როგორც მაყურებლისთვის და ამასთან, იმ ქვეყნის მოქალაქისთვის, რომლის დევნილ პრეზიდენტზე გადაღებულ ფილმსაც ეკრანზე ვუცქერდი, საერთოდ არ იყო მნიშვნელოვანი კონკრეტულად, რა ქაღალდები დახია პრეზიდენტმა, მით უფრო არ იყო საჭირო ფილმის დოკუმენტურ თუ საგამოძიებო რელსებზე გადაყვანა. იმის გათვალისწინებით, რომ უკვე ორ დეკადაზე მეტია ვიკვლევთ, ვკითხულობთ და ვიზეპირებთ დოკუმენტურ მასალას და პასუხში დარწმუნებული მაინც არავინ არ არის, მხატვრული ფილმისგან რა მოლოდინები უნდა მქონოდა? გარდა იმისა, რომ ეს თემა კიდევ ერთხელ გაეცოცხლებინა მინიმუმ ეკრანზე და მაქსიმუმ ვიწრო წრის დისკუსიებში.

რატომ იყო ამდენი ტაშ-ფანდური? დავწერე კიდეც, მოკლე მეხსიერების პატრონები ვართ მეთქი, შედით Youtube-ზე, მოძებნეთ 90-იანი წლების მიტინგები, მაშინდელი მოვლენები და მიხვდებით, რომ ტაშ-ფანდური და ომახიანი სიმღერები ფილმში, სულაც არ არის გადაჭარბებული, ვინაიდან მიუხედავად გაცეცხლებული საომარი სიტუაციისა, დოკუმენტური მასალის ლამის ყოველი მეორე წუთი ცეკვა და სიმღერაა. შორს რომ არ წავიდეთ, აგვისტოს დღეები არ გახსოვთ?

BIAFF-ზე ფილმის ჩვენების შემდეგ, რეჟისორს შევხვდით, ფილმის ნახვის შემდეგაც და რეჟისორთან შეხვედრის დროსაც, ბევრი კითხვა გაჩნდა, მაყურებლებს ძირითადად მაინც უკმარისობის განცდა ჰქონდათ, ფილმი არ იყო ისეთი რეალური და დოკუმენტურ ფაქტებზე აგებული, რა მოლოდინიც ჰქონდათ და ისევ, ფილმი ყველაზე მთავარ შეკითხვაზე, კვლავ ბუნდოვან პასუხს იძლეოდა.

პასუხის მიღების ან უფრო ვალის მოხდის მიზნით, შეიქმნა საპარლამენტო კომისია, მოხდა გვამის ექსჰუმაცია, პერიოდულად გამოძიების ამბავი ხან მიჩუმათდებოდა, ხან ისევ ამოტივტივდებოდა. უფრო იყო მოკლეს, ვიდრე თავი მოიკლა.

რაც შეეხება პრემიერ მინისტრს, მას არ სჯერა მკვლელობის ვერსიის და ფინეთის გამოძიების ბიუროს დაკითხვის ოქმში, გარკვევით მიუთითებს:

მეტიც და განსაკუთრებით — მე, როგორც ზ.გამსახურდიას თვითმკვლელობის თვითმხილველი მოწმე არ მივიღებ მონაწილეობას რაიმე გამოძიებაში რომელიც კლასიფიცირებულია როგორც მკვლელობა!

ისიც არ დაგვავიწყდეს, რამდენად საკრალიზებულია უშუალოდ თვითმკვლელობის ფაქტი. თვითმკვლელობა ცოდვაა და ჰო, თან უნდა გვახსოვდეს “რომ თავს არ მოიკლავს ქართველი არა, ის შეიძლება ბრძოლაში მოკვდეს”. მიუღებელია თვითმკვლელობა, თუ გვაქვს საშუალება ვეძებთ მკვლელობას და თუ ამის საშუალებაც არ არის, მაშინ ვეჭიდებით მენტალურ პრობლემებს ან ვიღაცას ვაბრალებთ, აი, ამან და ამან მიიყვანა თვითმკვლელობამდე.

როგორც არ უნდა განვითარებულიყო მოვლენები რეალობაში, რამდენად სიურეალისტურიც არ უნდა ყოფილიყო ფილმი, ჩემთვის, როგორც რიგითი მაყურებლისთვის ამ ფილმის მთავარ ირონიად დარჩება ის ფაქტი, რომ დღესაც აქტუალური ლოზუნგის “საქართველო ქართველებისთვის” ერთ-ერთი მოტივატორის როლს, ეროვნებით ირანელი მსახიობი ასრულებს.

ახალი ქართული ფილმები BIAFF-ზე

მოვიდა სექტემბერი და მოვიდა  ბათუმის საერთაშორისო საავტორო კინოფესტივალის დროც. წელს ფესტივალს 17 სექტემბერს გაიხსნება და 24 სექტემბერს დასრულდება. კინოფესტივალის გახსნის ცერემონია გაიმართება ბათუმის სახელმწიფო მუსიკალურ ცენტრში, გახსნის ფილმი კი იქნება გიორგი ოვაშვილის “ხიბულა“, რომელიც ასახავს საქართველოს პირველი პრეზიდენტის ცხოვრების ბოლო დღეებს.

ავად თუ კარგად, დამოკიდებულებით თუ დამოუკიდებლად, ნაცნობობით თუ უნაცნობოდ და ძირითადად მაინც სხვა ქვეყნების დახმარებით, წლიდან წლამდე ახალი ქართული ფილმები მატულობს, ადგილ-ადგილ ხარისხის ამაღლებაც შეინიშნება. მთელი რიგი პრობლემების გარდა, ძირითად სისუსტედ კვლავ სცენარი და მსახიობების შერჩევა რჩება. გულით ვისურვებდი, რომ იქნებ, წელს მაინც ახალმა ფილმებმა ცოტა წინ წაიწიონ ამ კუთხითაც და ერთი ოვაშვილის იმედად არ ვიყოთ ხოლმე.  Continue reading

სიმინდის კუნძული

მთავარი შეცდომა, რასაც მაყურებლები სიმინდის კუნძულის   ნახვის შემდეგ უშვებენ, ჩემი აზრით, არის ის რომ ამ ფილმს უმალ ქართულ-აფხაზურ კონფლიქტს უკავშირებენ.

აქ კონფლიქტი მეორეხარისხოვანია, ეგრეთ წოდებული “background story”-ია, ამიტომაც არის ასე გაკვრით ნაჩვენები, ძუნწი დიალოგებით, ამბავის ნაკლები განვითარებით, ვიცით რომ სადღაც ნისლში ჩაფლულ სანაპიროზე კონფლიქტის ერთი მხარეა, აქეთ კი მეორე. რეჟისორის ადგილას რომ ვყოფილიყავი, კონფლიქტის იდენტიფიკაციას საერთოდ არ მოვახდენდი და ფონად გლობალური კონფლიქტი იქნებოდა, ერთ მიწა-წყალზე ორ დაპირისპირებულ მხარეს შორის, რასაც თითქმის ყველა ქვეყანაში შევხვდებით.

ამ შემთხვევაში კი, სიმინდის კუნძული მეტია ვიდრე ორი მხარის კონფლიქტი, ზოგადად ადამიანების კონფლიქტი.  ეს არის ადამიანის დროებითი სტუმრობა, არავის კუთვნილ მიწის ნაჭერზე. მიწის ნაჭერიც დროებითია, ასე ვთქვათ, ცოტა ხნით ათხოვა ბუნებამ ადამიანს, ძალიან ცოტა ხნით და თან ისე რომ ადამიანმა არც კი იცის, უკან როდის წაიღებს.  ამისთვის მას მუხლჩაუხრელი შრომა უწევს, ყოველწუთს, ყოველდღე; შესანიშნავი კადრებით, კომპოზიციით და ფერებით რეჟისორი სრულიად უხმოდ გვიჩვენებს ადამიანის შრომის ყოველდღიურობას, ბრძოლას სტიქიასთან, ბრძოლას გადარჩენისთვის –  ამ ნათხოვარ მიწის ნაკვეთზე, მან ხომ მთელი წლის სარჩო უნდა მოიპოვოს.

არავის კუთვნილი მიწის ნაგლეჯი პატარაა, თუმცა მდიდარი და ნოყიერი, არავინ უწყის რა სიღრმე აქვს, როდემდე გაუძლებს წვიმებს და ადიდებულ მდინარეს.

ბუნება გულუხვად აძლევს ადამიანს და დაუნდობლად ართმევს, მოულოდნელად, თითქოს სჯის, რომ რაღაც სწორად ვერ გააკეთა, თითქოს ნაკლები იშრომა, თითქოს ვერ მოასწრო.

ამის შემდეგ ისევ წრეზე მივდივართ, ისევ ვსინჯავთ ნიადაგს სხვის ნაკვალევზე, იქნებ კონფლიქტის ნიადაგსაც, რომლის მეორე მხარეც სადღაც ნისლში იმალება.

 

"სიმინდის კუნძული" რეჟისორი გიორგი ოვაშვილი

“სიმინდის კუნძული” რეჟისორი გიორგი ოვაშვილი 

როდის ვესტუმროთ ბათუმს

როდის ვესტუმროთ ბათუმს

უკვე მესამე წელია შვებულებას ბათუმის საავტორო კინოს საერთაშორისო ფესტივალს  ვამთხვევ, რომელიც აგერ უკვე მეცხრე წელია პაუზის გარეშე ტარდება.

გადატვირთულ-გადარბენითი გრაფიკის გამო, სტაბილურად ვერ ვახერხებ ახალი ფილმების ნახვას, მითუმეტეს საავტორო კინოს მიმართულებით. შესაბამისად შვებულების დამთხვევა ბათუმის საავტორო კინოს ფესტივალზე ჩემთვის იდეალური ვარიანტია.

მზე, კამკამა ზღვა, მშვიდი ქალაქი, ხანდახან წვიმა, დიდი დოზით კინო (5-6 სეანსი დღეში), მასტერკლასები, ვორქშოფები და ბევრი საინტერესო სტუმარი სხვადასხვა ქვეყნიდან – ეს არის სექტემბერი ბათუმში, რომელიც არ უნდა გამოტოვოთ, თუ კი კინო გიყვართ.

რა არის საავტორო კინო

 საავტორო კინო  ეს არის დამოუკიდებელი კინოს  უფრო მეტად ღრმა და ინტელექტუალური მიმართულება, რომელიც განკუთვნილია არა ფართო მაყურებლისთვის, არამედ შედარებით ვიწრო წრისთვის. როგორც წესი ასეთი კინო არ არის გათვლილი მოგებაზე, ახასიათებს ხელოვნების ისეთი -თვისებები, რაც შორს დგას ჰოლივუდური თუ სხვა კომერციული კინოსგან. საავტორო კინო ეხმაურება სხვადასხვა სოციალურ თემატიკას, ეთნიკურ, რელიგიურ, გენდერულ და სხვა სახის პრობლემებს.

წლევანდელ ბიაფზე ისეთი რეჟისორების უახლეს საავტორო ნამუშევრებს ვნახავთ, როგორიცაა: კენ ლოუჩი, ლარს ფონ ტრიერი, ივან ტვერდოვსკი, ფარიდ ესლამი, ნური ბილგე ჯეილანი, ჟან-ლუკ გოდარი, ასევე ქართველი რეჟისორების ნანა ჯორჯაძის, ლევან კოღუაშვილის, თინათინ ყაჯრიშვილის, გიორგი ოვაშვილის, გიორგი ვარსიმაშვილის, დეა კულუმბეგაშვილის და სხვათა ახალ ნამუშევრებს.

თუ ეს სახელები ამოიცანით, გილოცავთ! ამ სახის კინოფესტივალები ზედგამოჭრილია თქვენთვის, თუ ვერ ამოიცანით, მაშინ ჯერ კიდევ გაქვთ შანსი გაიგოთ რა არის კარგი კინო, ამისთვის შორს წასვლა კი ნამდვილად არ მოგიწევთ. 🙂

კენ ლოუჩის “ჯიმის დარბაზი’  

ჟან-ლუკ გოდარის “მშვიდობით ენავ” 

გიორგი ოვაშვილის “სიმინდის კუნძული” 

ივან ი. ტვერდოვსკის “გამოსასწორებელი კლასი” 

ფარიდ ესლამის “ერთიანი სტამბოლი”