ფოტოები საოჯახო ალბომიდან


დღეს თითქმის ყველას აქვს ფოტოკამერა ან ფოტოკამერით აღჭურვილი მობილური ტელეფონი, შესაბამისად შანსი იმისა, რომ რაიმე მნიშვნელოვანი ან უმნიშვნელო მოვლენა გამოგვეპაროს, ძალიან მცირეა.  თუმცა აქვე ისიც უნდა აღინიშნოს, რომ ამა თუ იმ მოვლენას ან საერთოდ არავინ იღებს ან ძალიან ცოტა ფოტოგრაფია წარმოდგენილი.

მოდით, ცოტა ხნით დავბრუნდეთ წარსულში, პირველი, რაც მახსენდება, ჩემი სოფლის სოფლის სახლში აღმოჩენილი ფოტოალბომებია (რეალურად პირველი შეხვედრა ზოგადად ფოტოგრაფიასთან), შემდეგ სოფლის ფოტო ატელიე მახსენდება, სადაც ორი ჩვენთვის ძალიან მნიშვნელოვანი ფოტო გადავიღეთ, ერთხელ ჩემს პატარა და – ძმასთან და ბიძასთან ერთად და ერთიც, ნათესავ გოგოებთან ერთად, დაბადების დღის და მთელი ღამე ქეიფის შემდეგ, დილას ნაბახუსევზე დავადექით ე.წ. მესურათეს. თბილისში მაცილებდნენ, მორიგი არდადეგების შემდეგ.

სამ თვიანი არდადეგების ერა მალე დასრულდა, მასთან ერთად ბავშვობაც, ფოტოებმა კი განსაკუთრებული მნიშვნელობა შეიძინა ჩემს ცხოვრებაში.

ძველებურ ატელიებს დღეს იშვიათად გადააწყდებით, თუმცა ამ ატელიეებში და ოჯახებში, მთელი საქართველოს მასშტაბით, ფასდაუდებელი არქივები დარჩა.  ცხადია, ეს განსაკუთრებით იმ პერიოდს ეხება, როდესაც ფოტოკამერა ფუფუნება იყო, თუ იღებდნენ ისევ და ისევ ატელიეებში ან ფოტორეპორტიორები ადგილობრივი ჟურნალ-გაზეთებისთვის.

ჩვენთვის ცნობილი და საჯაროდ გამოტანილი ფოტოები ძალიან მცირეა, წინა პერიოდებიდან თითზე ჩამოსათვლელი ფოტოგრაფები ვიცით, ფოტოებიც ცხადია მათი პირადი არქივებიდანაა შემორჩენილი ან კერძო კოლექციებიდან.

სამართლიანობა მოითხოვს აღინიშნოს, რომ გადაღებული ფოტოების უმეტესი ნაწილი მოგზაურების წყალობით არსებობს, რომლებიც სხვადასხვა დროს, სხვადასხვა ქვეყნიდან საქართველოს კუთხეებს სტუმრობდნენ. ზოგი ფოტოგრაფი იყო, ზოგიც უბრალოდ მოგზაური კამერით; გადაღებული ფოტოები ნაწილი საქართველოშია დაცული, ნაწილი საზღვარგარეთ, სხვადასხვა უნივერსიტეტების, ბიბლიოთეკების თუ მუზეუმების კუთვნილებაა.

როგორც ზემოთ აღვნიშნე, მნიშვნელოვანი არქივია კერძო კოლექციები, საოჯახო ფოტოალბომები, რომელიც თაობიდან თაობას გადაეცემა და წლიდან წლამდე მდიდრდება.

ასე ვთქვათ, “გასაჯაროებულ” საოჯახო ფოტოებს, პირველად სტამბოლის ძველ ქუჩებბში გადავეყარე. ფოტოები ქორწილებიდან, საოჯახო წვეულებებიდან, დაბადების დღეებიდან, ბავშვობიდან, სტუდენტობიდან, პირველი პაემნიდან და სხვა მნიშვნელოვანი ცხოვრებისეული მომენტებიდან, ქუჩაში იყიდებოდა, დაბეჭდილი თუ ფირების სახით.

არ ვიცი, ამ ადამიანებმა იციან თუ არა იმის შესახებ, რომ მათი ცხოვრებისეული მომენტები ხან ქურუშად და ხან ერთ ლირად იყიდება სტამბოლის ქუჩებში. შეიძლება იციან ან არ. თუმცა გამვლელისთვის მეტად საინტერესოა, წამებში შენს თვალწინ იშლება ამა თუ იმ პერიოდის ვიზუალური ისტორია. შესაბამისად, საოჯახო ალბომების ისტორიული და ფოტოგრაფიული მნიშვნელობის გამო, დანაშაული უფრო ასეთი ფოტოების არ გამოჩენა მგონია.

მაგალითად, როდესაც ჯეოსელის და ეროვნული ბიბლიოთეკის პროექტის “ციფრული ფოტომატიანე”-ს ფარგლებში სურამში, ერთ-ერთ ძველ ფოტოგრაფს ესტუმრნენ, აღმოჩნდა, რომ ფოტოგრაფი ორი თვის წინ გარდაცვლილიყო, ხოლო მის შვილს კი, ფოტოებით სავსე მთელი ექვსი ტომარა თონეში დაუწვავს, იმის გამო რომ ვერაფერში გამოიყენებდა და ბევრ ადგილს იკავებდა.

ასეთი ისტორიები ბევრია. თუმცა არსებობს საიმედო ისტორიებიც, ადამიანები, რომლებიც სხვებსაც უზიარებენ თავის ფოტოალბომებს გაცნობის, შესწავლის და დაცვის მიზნით.

მესტიასაც ამ მიზნით ვესტუმრეთ. ციფრული ფოტოარქივი დღითიდღე იზრდება, ქალაქიდან ქალაქში და სოფლიდან სოფელში სიარულით. მართალია, ფოტოების ავტორი ხშირად უცნობია, ხშირად მასზე გამოსახულ ადამიანებსაც ვერ იხსენებენ, მაგრამ ვუყურებთ ფოტოებს და ვხედავთ ადამიანებს, რომლებმაც მონაწილეობა მიიღეს ადგილის შექმნაში, რომლებიც ქმნიან სვანეთს, ადგილის ისტორიას, იპყრობენ მწვერვალებს,  გაყავთ გზები, აგებენ სახლებს, ქმნიან კულტურის ცენტრებს, ბიბლიოთეკებს, სკოლებს, ადგილობრივ გაზეთს, ადამიანებს, რომლებიც დღეს უკვე აღარ არიან, რჩებიან ფოტოზე და ისტორიის განუყოფელ ნაწილად.

მესტია, 26.09.14

——-

"ნახტომი' - გურამ თიკანაძე

“ნახტომი’ – გურამ თიკანაძე

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / შეცვლა )

Connecting to %s