კახეთი: სანდრო ახმეტელის სახლ–მუზეუმი

ცოდვა გამხელილი ჯობს და სანდრო ახმეტელის სახლ-მუზეუმ, რომელიც ჩემს სოფელში – ანაგაშია, მხოლოდ ერთხელ ვარ ნამყოფი, ისიც უხსოვარ დროს. რაც “განაახლეს” არ ვყოფილვარ, ყოველთვის ისეთ დროს ჩავდივარ რომ დაკეტილია ხოლმე.

გაკეთებას რაც შეეხება, ახლებური წესის მიხედვით აქაც მხოლოდ ფასადია გაკეთებული, რეალურად კი ბევრი რამ არის გასაკეთებელი, თან საფუძვლიანად, რადგან საფრთხის ქვეშ დგას მუზეუმში დაცული ექსპონატები, რომელიც 1034 ერთეულს ითვლის.

ფასადი

უკანა მხარე

კიბე

უკანა კარი

სტენდი

(ფოტოები: მე)

სანდრო ახმეტელის მიერ დადგმული სპექტაკლები:


1 დ. არაყიშვილის – ,,თქმულება შოთა რუსთაველზე” 1919 წ.

2. ს. შანშიაშვილის – ,,ბერდო ზმანია” 1920 წ.

3. ჯ. სინგის – ,,გმირი” 1923 წ.

4. ს.შანშიაშვილის – ,,ჰერეთის გმირები” 1924 წ.

5. უ. შექსპირის – ,,უინძორელი ცელქი ქალები” 1924 წ.

6. ა. გლებოვის – ,,ზაგმუკი”1926 წ.

7. ნ. შიუკაშვილის – ,,ამერიკელი ძია” ( 1 ნაწ.) 1926 წ.
( 2 ნაწ.) 1927 წ.
8. მ. ლორთქიფანიძის – ,,ათი დღე” 1927წ.

9. კ. ლიფსკეროვი – ,,კარმენსიტა” 1927 წ.

10. ე. ბილბელოცერკოვსკი – ,,საჭე მარცხნივ”1927 წ.

11. ბ.ლავრენიოვის – ,,რღვევა” 1928 წ.

12. ს.შანშიაშვილის – ,,ანზორა” 1928 წ.

13. ხოზიკა – ,,ხოჭოების დოღი” 1928 წ.

14. ჰაყენკლევერის – ,,საქმის კაცი” 1929 წ.

15. ვ. კირშონის – ,,ქართა ქალაქი” 1929 წ.

16. ვაჟა-ფშაველას მიხედვით – ,,ლამარა” 1930 წ.

17. შ. დადიანის – ,,თეთნულდი” 1931 წ.

18. მირცხულავას – ,,განგაში” 1931 წ.

19. ბუხნიკაშვილის – ,,ნაბიჭვარი” 1931 წ.

20. ფ. შილერის – ,,ყაჩაღები” 1933 წ.

21. ლ. სლავინის – ,,ინტერვენცია” 1934 წ.

ფერისცვალების კინოკლუბი

სოფელში სეირნობის დროს, ხშირად ავუვლიდით–ჩავუვლიდით ხოლმე ამ ეკლესიას, თუმცა ეკლესიას ვერც მიამსგავსებდით, ძალიან უცნაური ფორმა ჰქონდა; 20–იანი წლებიდან მოყოლებული, ამ ეკლესიის სივრცეში არც მეტი, არც ნაკლები  კინოკლუბი იყო განთავსებული –  კინოდანადგარი, ასე მოიხსენიებდნენ მაშინ;

ანაგელების მონათხრობის მიხედვით, აქ უჩვენებდნენ ინდურ, რუსულ, ქართულ ფილმებს, მოგვიანებით კინოკლუბმა ფუნქციონირება შეწყვიტა, ისევე როგორც ბევრმა კინოკლუბმა საქართველოში და ანაგა–ვაქირის მიჯნაზე აღმართული XVII საუკუნის ფერისცვალების ეკლესია უბრალოდ, ერთ მიტოვებულ შენობად იქცა.

როგორც  მეზობელ ბლოგზე ვკითხულობ:

“აქ შეასრულა თავისი უკანასკნელი სიმღერა ,,თავო ჩემო ბედი არ გიწერია” ლეგენდარულმა ვანო სარაჯიშვილმა. ამ ფაქტს ცოდვად მოიხსენიებენ ფანატიკოსი მორწმუნენი და აღნიშნავენ, რომ ეკლესიის საკურთხეველში შესრულებული სიმღერის ცოდვამ უწია ვანოს, რომელსაც ამ კონცერტის შემდეგ დიდხანს აღარ უცოცხლია.”

წინა შაბათ–კვირას სოფელს ვესტუმრე, როგორც მივხვდი ეკლესიის რესტავრაცია მიმდინარეობს და როგორც ადგილობრივმა მცხოვრებმა მითხრა სამება იქნებაო, თუმცა რამდენად მართალია არ ვიცი.

სამწუხაროდ კინოკლუბი აღარ იქნება არც აქ და არც სხვაგან :(

პ.ს. ეს არის ყველაზე დიდი ეკლესია და ალბათ ერთ–ერთი მიზეზი კინოკლუბად ქცევისა შეიძლება ესეც იყო. დანარჩენი ეკლესიები რაც ვნახე, ყველა ძალიან პატარაა, მინიმალისტური.  

ვაქირის მხრიდან

ჰამლეტ გონაშვილის სახლი

შაბათ–კვირა გავატარე ძალიან სასიამოვნოდ, დიდი ხნის მონატრებულ სოფელში;  ხეტიალით დავიღალე, მაგრამ ფოტოების ის ხონჩა, რაც იქიდან ჩამოვიტანე ნამდვილად ღირდა ამად.

ამ ხეტიალის მცირე ნაწილია ჰამლეტ გონაშვილის სახლში სტუმრობა. თუმცა სტუმრობისა რა გითხრათ და ცოტა ვითავხედე, ქალბატონი გულიკო (ჰამლეტ გონაშვილის და) ახალი წასული დაგვხვდა და უბრალოდ ურდულის გადაწევა მაშორებდა ამ გენიალური ადამიანის თუნდაც ეზოში შეხედვისგან. მეც შევედი.

ეზოში არნახული სიმწვანე მეფობდა, რაც არ იყო ბუნებრივად მწვანე ფერის, ისიც კი მწვანედ შეეღება ინტერესით სავსე ხელებს, თვით ნავთქურაც კი მწვანე ფერის იდგა ეზოში.

პირველი რასაც ძებნა დავუწყე, ღელღვის ხე იყო, ის ავადსახსენებელი ხე, რომელმაც იმსხვერპლა ეს დიდი ადამიანი.

თუ კი წვიმიან ან ნაწვიმარ ამინდში, ამ სოფელში, ლეღვის ხეზე ასვლას დაიწყებთ, აუცილებლად აღელვებით დაგადევნებენ ფრაზას “ის ცხონებული ასე გარდაიცვალა, ჩამოდი შვილო, მე ავალ”, “ის ცხონებული” კი აუცილებლად ჰამლეტ გონაშვილს გულისხმობს.

ჯერ კიდევ ჩემს ბავშვობაში, ასე 12–13 წლის წინ დაიწყეს ჰამლეტ გონაშვილის სახლ–მუზეუმის მშენებლობა, იქვე გზის გადაღმა, ამოიყვანეს კედლები, შენობა საკმაოდ დიდი იყო, აკლდა მხოლოდ გადახურვა და ცხადია შიდა რემონტიც.  თუმცა დასრულება არ დასცალდა ამ სახლ–მუზეუმს ისე გასწორდა მიწასთან, დაიშალა.

როგორც ვიკითხე, შესაძლებელია თავად სახლის მონახულება, იმ სახლის, სადაც მე შევიპარე, თუმცა მხოლოდ მაშინ, როდესაც ქალბატონი გულიკო სოფელ ანაგას სტუმრობს.

იმედი მაქვს ოდესმე აშენდება მუზეუმი მის მშობლიურ სოფელში, ანაგაში.

ჭიშკარი, ამ პატარა გზიდან პირდაპირ სიღნაღისკენ მიმავალ ტრასაზე გადიხართ, მოსაგნებად ადვილია.

სახლი, სიმწვანე და პატარა ვენახი

ერთი სკოლის ისტორია

ჯერ კიდევ XIX საუკუნის ბოლოსთვის ანაგაში სკოლა არ არსებობდა და ანაგელ ვაჟებს ვაქირში უწევდათ სასწავლებლად სიარული. შემდეგ მღვდელ ხატიაშვილის სახლში ანაგელი და ვაქირელი ვაჟებისთვის გახსნილა სკოლა. მოგვიანებით ორი სოფლის საერთო ფინანსებითა და მაშინდელი განათლების სამინისტროს ხელშეწყობით აშენებულა სამოთახიანი შენობა, რომელიც 1899 წლამდე ფუნქციონირებდა, როგორც ვაჟთა სასწავლებელი.

სწავლა-განათლება რომ ანაგელ გოგონებსაც არ აწყენდათ, ეს მღვდელ იოსებ მირიანაშვილს მოუფიქრებია, 1895 წელს დაუქირავებია შენობა და გაუხსნია ქალთა სკოლა, რომლის პირველი მასწავლებელი ყოფილა თელაველი ქალბატონი ქეთევან ზარაქიშვილი. 1900 წელს იოსებ მირიანაშვილს საეკლესიო ხარჯებით აუშენებია ოთხ ოთახიანი შენობა, რომლის ორ პატარა ოთახში სკოლა განთავსებულა, ორ დიდ ოთახში კი კლუბი. სკოლაში ირიცხებოდა ორი მასწავლებელი და 100-მდე მოსწავლე გოგონა. სწავლა მიმდინარეობდა ქართულად, თუმცა რუსულს დიდი ყურადგება ექცეოდა.

საღვთოს სჯულის სწავლებისთვის თავი მაინცა და მაინც არავის შეუწუხებია. სკოლის გამგეს, დეკანოზ მერაბიშვილს უთქვამს: ,,მამაო ჩვენო” და ,,წმიდაო ღმერთოც” ეყოფათო. ამ სასწავლებელში სწავლის ვადა სამი წელი ყოფილა. ამ დროისათვის სიღნაღის სამოქალაქო სასწავლებელში უმუშავია ანაგელ ბენიამინ მირიანაშვილს. მას დაუთანხმებია სიღნაღში რევიზიაზე ჩამოსული ინსტიტუტის მეგობარი პოგარელოვი გიგა მირიანაშვილისაგან, ოთახი ექირავებინა მამასახლის ,,ნოქარაანთ ილიკოსთვის”. შემდგარა გარკვეული სახის ოფიციალური შეთანხმება, რომლის საფუძველზეც 1899 წლის პირველი სექტემბრისათვის ვაქირიდან გადმოუზიდავთ მოძველებული ინვენტარი და შემდგარა პირველი მეცადინეობა, რომელსაც დასწრებიან ქალები და ვაჟები ერთად, თუმცა, პარალელურად, უარსებია ქალთა სკოლასაც.

თბილისში დაბრუნებულ პოგარელოვს ანაგაში სკოლის ასაშენებლად სიღნაღის ხაზინაში გადაურიცხავს საჭირო თანხა, მაგრამ მამასახლისის დაუდევრობის გამო შენობის ასაშენებლად ადგილი არ გამოუნახავთ და თანხა ვაქირს აუთვისებია. შენობის უქონლობის გამო არც ვაქირის სკოლის უფროსს სოლიკო შოშიაშვილს ჰქონია სახარბიელო სამუშაო ვითარება. მისი სკოლისთვის ,,მომთაბარე კლასი” უწოდებიათ და მოსწავლეთა რაოდენობა 50- მდე შემცირებულა.

გამოსავალი ამ ორ სოფელში არსებული მძიმე სიტუაციიდან გამოინახა 1919 წლის თებერვალში. კარდენახის სკოლიდან გადმოსულ პედაგოგ ნადია მირიანაშვილის(ნალბანდიაანთი) ძალისხმევით გაერთიანებულმა ანაგა-ვაქირის სკოლამ, თავისი ახალი სიცოცხლე დაიწყო, საერთო ძალებით დადგმული წარმოდგენით. ამ დროიდან ანაგაში ფუნქციონირებდა ორი სკოლა; ერთი- დაწყებითი ყოფილი ამბულატორიის შენობაში და მეორე, შვიდწლიანი, რომელიც განთავსებული იყო სოფლის უდიდეს უბანში ბაიდარაანში, ეგრეთ წოდებულ ფრიდონიიანთ სახლებში.სკოლას ერქვა უმაღლესი დაწყებითი სკოლა. მისი გამგე ყოფილა ვინმე ივანე რუხაძე. 1920 წლისთვის ორივე სკოლაში უსწავლია 200 ბავშვს. 1922 წელს კი ეს სკოლები შეერთებულა. გაერთიანებული სკოლის გამგედ დაუნიშნავთ ვანო რუხაძე, მოადგილედ ნადია მირიანაშვილი. 1928-30 წლებში სკოლას ხელმძღვანელობდა ერმილე კიკაჩეიშვილი. 1933 წელს ცალკე გამოყოფილა ოთხწლედი, შვიდწლედს კი მინიჭებია კოლმეურნეობის ახალგაზრდობის სკოლის სახელი. შემდეგ წლებში ამ სკოლას ხელმძღვანელობდნენ იოსებ ტალიაშვილი, ზაქრო ჩერქეზიშვილი, კოლა ღირსიაშვილი, გოგია ბილანიშვილი, ივანე აბესაძე. 1934 წელს შვიდწლედი გადაკეთებულა საშუალო სკოლად, ხოლო დაწყებითი სკოლის ბაზაზე გახსნილა შვიდი კლასი, რომელსაც ცალკე უარსებია 2 წლის მანძილზე და შემდეგ შეერთებია საშუალო სკოლას.

II მსოფლიო ომის დროს, 1942 წელს ,,ფრიდონიაანთ სახლებიდან” სკოლა გადმოსულა იქ, სადაც ახლაც ფუნქციონირებს, რომელშიც პირველი დირექტორი ყოფილა ალექსანდრე მჭედლიშვილი, ხოლო 1946 წლიდან მას მართავდა ელენე მირიანაშვილი.შემდგომ ერთმანეთს სცვლინდნენ დირექტორები: დავით ბაბალაშვილი, შალვა მჭედლიშვილი, ნოდარ ბეროზაშვილი, შალვა თანდაშვილი, ესმერალდა სიფრაშვილი.

დღეს კი თუ ანაგის სკოლას ესტუმრებით, თამარ ჯოხარიძე გიმასპინძლებთ.

წყარო:  იხილეთ სრულად  

პ.ს. ეს ჩემი სოფელია :)

მამლის ყივილამდე

დილა ან მამლის ყივილით ან რომელიმე მეზობლის ვირის ყროყინით იწყება, თუმცა ეს მას შემდეგ, რაც ბაბო ლოგინიდან დიდი ხნის ამდგარია, წყაროდან ორი გზობა წყალი ჩამოტანილი აქვს და ეზოში ფაციფუცობს. ეზოს შემდეგ, სახლს მიადგება, ჯერ ერთი ოთახი, მერე მეორე, მესამე, შემდეგ მეორე სართულს აუყვება ნელი ნაბიჯით და ბუტბუტით, თუ რის გაკეთებას აპირებს, რომელ აბლაბუდას მოხსნის და რომელ ფარდას გარეცხავს პირველ რიგში, ბოლოს კი გემრიელ ლუკმად უზარმაზარ შემოსასვლელს იტოვებს მოსარეცხად. წყალი კი უკვე მრავალგზის ჩამოტანილი აქცს წყაროდან.  ეზოში ხომ წყალი თითქმის არასოდეს მოდის, არც არავის სთხოვს დახმარებას, სულ უნდა ყველაფერი თვითონ გააკეთოს ჯიუტად. ასე სიჯიუტით გაახარა ერთადერთი ლიმონის ხეც, დიდ მწვანე ქვაბში ჩარგული, რამდენჯერ ვუთხარით არ იხარებს თქო,  იმდენჯერ უფრო გაჯიუტდა, ზამთრობით შეფუთავს და შეაქვს ხოლმე იმოდენა მიწით სავსე ქვაბი მარანში, ზაფხულობით ისევ გამოაქვს, ჩვენ კი როცა ვსტუმრობთ ყოველთვის გვხვდება ლიმონიანი ჩაი.

ვნერვიულობდით როცა პაპა გარდაიცვალა, როგორ შეძლებდა მარტო ცხოვრებას, ამ ყველაფრის მიხედვას, შეძლო და თან როგორ, დიდი სიჯიუტით, ვინ თქვა მარტოობას დეპრესია მოაქვს, მხოლოდ დიდი სიჯიუტე და იმუნიტეტი, გააკეთო უფრო მეტი ვიდრე აქამდე შეგეძლო ან ვიდრე აქამდე აკეთებდი, იყო უფრო ძლიერი, მერე რა რომ წლები გემატება და „ძალა გელევა“, ამ სიჯიუტით, ყოველთვის რა დროსაც არ უნდა ვესტუმრო ბაბოს მხვდება გაწკრიალებული სახლი, ცხელი კერძი, წყლით სავსე სათლები, დახუნძლული ვენახი, ბაღჩაში ქორფა მწვანილები და გარშემო რა თქმა უნდა ბაბოს საყვარელი ვარდისფერი ვარდები.

ამ ყველაფრის შემყურე ვხვდები ერთ რამეს, ეს ადამიანი იყენებს ყველაფერს რაც აქვს, უფრო მეტიც, იყენებს იმას რაც არ აქვს და იმასაც, რაც ექნებოდა კიდევ სამჯერ 85 წლის განმავლობაში რომ ეცხოვრა.